„Bioróżnorodne Parki Krajobrazowe Województwa Śląskiego”
Projekt realizowany w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Śląskiego 2021-2027
Priorytet FESL.02, „Fundusze Europejskie na zielony rozwój”
Działanie FESL.02.14, „Ochrona przyrody i bioróżnorodność”
Beneficjent: Województwo Śląskie
Podmiot realizujący: Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego
Planowany termin realizacji: 2025 r. – 2028 r.
Wartość projektu: 17 788 750,00 zł
Dofinansowanie UE: 15 120 437,50 zł
Główne cele projektu:
- ochrona wartości przyrodniczych i krajobrazowych obszarów cennych przyrodniczo,
- wspieranie rozwoju bioróżnorodności na terenie parków krajobrazowych województwa śląskiego,
- utworzenie miejsca ochrony różnorodności biologicznej na obszarze miejskim (ekopark)
- podnoszenie poziomu świadomości ekologicznej, upowszechnianie wiedzy przyrodniczej (ze szczególnym naciskiem na tematykę bioróżnorodności, zrównoważonego rozwoju, ochrony przyrody i środowiska) oraz kształtowanie postaw proekologicznych mieszkańców województwa śląskiego.
Projekt „Bioróżnorodne Parki Krajobrazowe Województwa Śląskiego” obejmować będzie następujące działania:
- przeprowadzenie szeregu dobrze skoordynowanych działań z zakresu czynnej ochrony przyrody i wspierania rozwoju bioróżnorodności na terenach cennych przyrodniczo tj. na terenie wybranych parków krajobrazowych województwa śląskiego. Zaplanowane prace, które zostaną przeprowadzone w ramach projektu stanowią kompleksowe działania, mające na celu ochronę cennych przyrodniczo ekosystemów z jednoczesną ochroną zagrożonych, rzadkich i chronionych gatunków flory i fauny, stanowiąc katalog „dobry praktyk” ochrony czynnej.
- budowę Edukacyjnego Centrum Bioróżnorodności wraz z jego wyposażeniem, w formie nowego pawilonu oraz realizacji działań rewitalizacyjnych związanych z adaptacją części istniejącego nieużytku dla edukacji plenerowej (utworzenie ekoparku ze strefami bioróżnorodności), powiązanego z szeroko rozumianą bioróżnorodnością i propagowaniem rozwiązań inspirowanych naturą (nature-based solutions). Budowa obiektu bez barier (wraz z planowanym ekoparkiem) pozwoli na realizację nowoczesnych warsztatów przyrodniczo-ekologicznych, spotkań edukacyjnych, akcji informacyjno-edukacyjnych, konkursów ekologicznych, konferencji i in. dostosowanych do wszystkich grup wiekowych społeczeństwa (w tym także do osób o szczególnych potrzebach) – w oparciu o bezpośrednią obserwację, doświadczenia i zajęcia sensoryczne z wykorzystaniem materiału przyrodniczego.
- organizację Kampanii edukacyjno-informacyjnej poświęconej bioróżnorodności parków krajobrazowych w województwie śląskim. Kampania edukacyjno-informacyjna, zaplanowana w ramach projektu, obejmować będzie realizację szeregu działań poświęconych tematyce bioróżnorodności w tym m.in.:
- ekologiczne festyny edukacyjne,
- konkursy, adresowane do wszystkich grup wiekowych społeczeństwa (od przedszkolaków do osób dorosłych),
- konferencję w nowopowstałym Centrum Bioróżnorodności w Będzinie,
- warsztaty ekologiczne dla dzieci i młodzieży,
- produkcja filmów z użyciem dron’a, poświęconych tematyce bioróżnorodności parków krajobrazowych województwa śląskiego.
Dzień Otwarty Projektu „Bioróżnorodne Parki Krajobrazowe Województwa Śląskiego”.
Projekt realizowany w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Śląskiego 2021-2027 Priorytet FESL.02, „Fundusze Europejskie na zielony rozwój” Działanie FESL.02.14, „Ochrona przyrody i bioróżnorodność”.
W piątek 19 września 2025 r., na terenie Ośrodka Edukacyjnego ZPKWŚ w Będzinie, odbyło się wydarzenie plenerowe pn. Dzień Otwarty Projektu „Bioróżnorodne Parki Krajobrazowe Województwa Śląskiego”, którego celem było m.in. rozpowszechnienie informacji oraz promocja realizowanego Projektu. Spotkanie zgromadziło liczne grono uczestników – zarówno dzieci, jak i osób dorosłych.
W ramach wydarzenia odbyły się inspirujące referaty poświęcone tematyce bioróżnorodności województwa śląskiego. Eksperci dzielili się wiedzą na temat znaczenia różnorodności biologicznej dla ekosystemów, zagrożeń związanych z jej utratą oraz działań, które każdy z nas może podjąć, by ją chronić.
Nie zabrakło również atrakcji dla uczestników w każdym wieku. Przygotowane zostały interaktywne zadania i łamigłówki przyrodnicze, dzięki którym można było sprawdzić swoją wiedzę o świecie roślin i zwierząt. Zabawy edukacyjne cieszyły się dużym zainteresowaniem i były doskonałą okazją do nauki poprzez doświadczenie.
Dzień Otwarty Projektu był nie tylko okazją do zdobycia wiedzy, ale także do integracji uczestników wokół idei ochrony przyrody i środowiska. Pokazał, że wspólne działania na rzecz bioróżnorodności mogą być inspirujące, angażujące i pełne pozytywnej energii.
Dziękujemy wszystkim uczestnikom za obecność i aktywne zaangażowanie! Zachęcamy do śledzenia dalszych działań w ramach Projektu – razem możemy więcej!
#Unia Europejska #Fundusze Europejskie dla Śląskiego 2021-2027 #ZPKWŚ #Bioróżnorodność
Podsumowanie zadań zrealizowanych w IV kwartale 2025 r. na terenie Parku Krajobrazowego Lasy nad Górną Liswartą, w ramach projektu „Bioróżnorodne Parki Krajobrazowe Województwa Śląskiego”, dofinansowanego przez Unię Europejską w ramach FE SL 2021-2027.
W ramach projektu „Bioróżnorodne Parki Krajobrazowe Województwa Śląskiego” na terenie PK LnGL w IV kwartale 2025 r. zostały zrealizowane następujące zadania:
"Wykaszanie trzcinowisk wraz z usunięciem biomasy w użytku ekologicznym Bagno w Jeziorze (PK Lasy nad Górną Liswartą) na powierzchni 2 ha."
W ramach prac skoszono trzcinę i usunięto zgromadzoną biomasę, co istotnie ograniczyło procesy zarastania zbiornika. Dzięki temu poprawiła się retencja wodna i warunki siedliskowe (m.in. opóźnienie sukcesji), co sprzyja utrzymaniu stanowisk rzadkich i chronionych gatunków, takich jak trzmiel tajgowy (Bombus jonellus) oraz żagniczka wiosenna (Brachytron pratense). Działania przyczyniły się także do zachowania walorów krajobrazowych i długoterminowego zwiększenia bioróżnorodności.
"Wykaszanie trzcinowisk wraz z usunięciem biomasy w użytku ekologicznym Brzoza (PK Lasy nad Górną Liswartą) na powierzchni 4 ha."
Skoszono szuwary i usunięto zgromadzoną biomasę, przywracając mozaikę otwartych lusterek wody i strefy przybrzeżne. Dzięki temu zahamowano sukcesję roślinną, co poprawiło retencję i jakość wody oraz ochroniło rzadkie zespoły roślinne (m.in. Nymphaeion) i gatunki chronione, jak grzybienie północne, czy salwinia pływająca. Działania wzmocniły także wartość siedliskową terenu — lepsze warunki do rozrodu, żerowania i odpoczynku dla bezkręgowców, ryb, herpetofauny, awifauny wodno-błotnej oraz ssaków, przy jednoczesnym zachowaniu walorów krajobrazowych.
"Wykaszanie grobli wraz z usunięciem biomasy w użytku ekologicznym Brzoza (PK Lasy nad Górną Liswartą) na powierzchni 2 ha."
Poprzez wykoszenie grobli zahamowano jej zarastanie i usunięto roślinność zagrażającą jej integralności. Prace zmniejszyły ryzyko rozszczelnienia przez rozwijające się systemy korzeniowe oraz poprawiły możliwości utrzymania właściwego poziomu wody i retencję terenu. W efekcie utrzymano i wzmocniono warunki siedliskowe obszaru — działania przyczynią się do ochrony wartości przyrodniczych, krajobrazowych oraz miejsc występowania rzadkich i chronionych gatunków.
„Wykaszanie grobli stawu wraz z usunięciem biomasy w kompleksie stawów Hadra (PK Lasy nad Górną Liswartą) na powierzchni 3 ha.”
Skoszono roślinność i usunięto wykoszoną biomasę, co zahamowało procesy zarastania i ograniczyło ryzyko rozszczelnienia grobli przez rozwijające się systemy korzeniowe.
Działania poprawiły retencję i możliwość utrzymania właściwego poziomu wody oraz przywróciły otwarte pasy przybrzeżne, co korzystnie wpłynie na warunki lęgowe i żerowe dla ryb (m.in. śliz, lin, karaś), płazów i gadów oraz bogatej awifauny i ssaków (np. derkacz, bąk, wydra).
Realizacja zadań była możliwa dzięki dofinansowaniu projektu „Bioróżnorodne Parki Krajobrazowe Województwa Śląskiego” przez Unię Europejską w ramach FE SL 2021-2027 i przyczyniła się do skutecznego zahamowania naturalnej sukcesji w miejscach wykonanych prac. Zadania znacząco pozytywnie wpłynęły też na walory krajobrazowe. Na uwagę zasługuje również poprawa warunków siedliskowych dla fauny oraz znaczna poprawa retencji (w tym zapobieganie rozszczelnieniu grobli, okalających stawy i obszary wodno-błotne, stanowiące bogactwo przyrodnicze Parku Krajobrazowego Lasy nad Górną Liswartą).
Działania monitoringowe na terenie Beskidzkich Parków Krajobrazowych, w ramach projektu „Bioróżnorodne Parki Krajobrazowe Województwa Śląskiego”, dofinansowanego przez Unię Europejską w ramach FE SL 2021-2027.
W 2025 roku, w ramach projektu „Bioróżnorodne Parki Krajobrazowe Województwa Śląskiego”, przystąpiono do realizacji działań monitoringowych związanych z zabiegami ochrony czynnej na terenie Beskidzkich Parków Krajobrazowych. Działania te mają na celu wsparcie merytoryczne przy realizacji prac ochronnych w terenie, tak aby możliwie optymalnie i z jak największym sukcesem wspomagać prace związane ze zwiększeniem bioróżnorodności naszego regionu. W IV kwartale 2025 roku rozpoczęto m.in. zadanie związane z wykonaniem monitoringu skuteczności usuwania szczawiu alpejskiego wraz z monitoringiem przyrodniczym hal i polan objętych zabiegiem na terenie Żywieckiego Parku Krajobrazowego – gdzie ZPKWŚ od lat zajmuje się przeciwdziałaniem ekspansji szczawiu alpejskiego, który obecnie stanowi zagrożenie dla cennych i rzadkich gatunków roślin. Celem tego zadania jest weryfikacja skuteczności prowadzonych działań ochronnych w cennych typach siedlisk nieleśnych Żywieckiego Parku Krajobrazowego, stanowiących jednocześnie miejsca żerowania i rozrodu rzadkich i chronionych gatunków ptaków, w tym ptaków objętych ochroną strefową. Z gatunkami strefowymi związane jest również inne zadanie monitoringowe realizowane w ramach ww. projektu na terenie Beskidzkich Parków Krajobrazowych pn. „Identyfikacja żerowisk bociana czarnego Ciconia nigra poprzez inwentaryzację miejsc występowania bobra europejskiego Castor fiber w celu rozpoznania potrzeby zastosowania działań ochronnych na terenie Beskidzkich Parków Krajobrazowych. Również w przypadku tego zadania celem jest kontynuacja pozyskania wiarygodnych danych i uzupełnienie stanu wiedzy na temat różnorodności biologicznej województwa śląskiego i Beskidzkich Parków Krajobrazowych (Parku Krajobrazowego Beskidu Małego, Parku Krajobrazowego Beskidu Śląskiego oraz Żywieckiego Parku Krajobrazowego) na terenach, na których prowadzone są zabiegi ochrony czynnej, na których występują cenne typy zbiorowisk nieleśnych, stanowiących jednocześnie miejsca rozrodu i żerowania rzadkich i chronionych gatunków ptaków, w tym gatunków ptaków objętych ochroną strefową, takich jak bocian czarny Ciconia nigra. Uzupełnienie danych dotyczących rzadkich gatunków oraz uzyskanie wiedzy o rozmieszczeniu gatunków ptaków (w szczególności tzw. „gatunków strefowych”) na obszarze Beskidzkich Parków Krajobrazowych, dla których to gatunków istnieje potrzeba wdrożenia działań z zakresu poszerzenia lub objęcia nowymi formami ochrony terenów cennych przyrodniczych oraz wdrożenia ochrony czynnej terenów otwartych, pozwoli na poprawną i efektywną realizację przez ZPKWŚ działań zmierzających do poprawy stanu zachowania populacji tych gatunków oraz cennych zbiorowisk poprzez wykonywanie działań takich jak koszenie roślinności, wypas owiec, usuwanie ekspansywnych gatunków roślin, zapobieganie sukcesji wtórnej z uwzględnieniem szerszej grupy roślin i zwierząt, na które te zabiegi mają wpływ, czy też poprawy jakości siedlisk lęgowych cennych i rzadkich gatunków ptaków.
Zadania zaplanowane są w perspektywie wieloletniej, co znacznie przyczyni się do głębszego poznania ekologii różnych gatunków, a także pozwoli na bieżące monitorowanie działań ochrony czynnej i planowanie zabiegów ochronnych w przyszłości.
Podsumowanie zadań zrealizowanych w IV kwartale 2025 r. na terenie PK „Orlich Gniazd” oraz PK Stawki w ramach projektu „Bioróżnorodne Parki Krajobrazowe Województwa Śląskiego”, dofinansowanego przez Unię Europejską w ramach FE SL 2021-2027.
W ramach projektu zrealizowano:
- Prowadzenie wypasu zwierząt gospodarskich (owce, kozy, konie) w obrębie biocenoz ciepłolubnych na powierzchni 10 ha.
Działaniem objęto obszary wzniesień jurajskich (Stodólsko, Skała Sitowna, Skała Kuniwa, powierzchnia w Ryczowie przy cmentarzu) z cennymi płatami muraw kserotermicznych i naskalnych (6210) oraz powiązanych z nimi przestrzennie i dynamicznie zarośli jałowca na murawach kserotermicznych i wrzosowiskach (5130) w Parku Krajobrazowym Orlich Gniazd. Wypas jest jednym z najbardziej skutecznych działań ochrony czynnej. Zwierzęta zgryzają wybiórczo roślinność niepożądaną, omijając te o budowie kseromorficznej, tworząc kolorowy i wonny aspekt muraw kserotermicznych.
- Działania czynnej ochrony przyrody – działania pielęgnacyjne w obrębie siedlisk nieleśnych - muraw kserotermicznych na terenie Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd na powierzchni 4 ha (Wzgórze Stodólsko).
Zadanie polegało na – eliminacji gatunków niepożądanych dla typu siedlisk 6210 muraw kserotermicznych i naskalnych oraz powiązanych z nimi przestrzennie i dynamicznie zarośli jałowca na murawach kserotermicznych i wrzosowiskach (5130). Sukcesywne usuwanie odrośli i niedojadów oraz osobników chorych i martwych jest zabiegiem wspomagającym wypas zwierząt gospodarskich. Celem zabiegów jest przywrócenia otwartego jurajskiego krajobrazu oraz bogactwa przyrodniczego biocenoz kserotermicznych.
- Usuwanie gatunków inwazyjnych i ekspansywnych na terenie Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd na pow. 3 ha w obrębie siedlisk nieleśnych - muraw kserotermicznych.
Działaniem objęto wzgórza jurajskie (Stodólsko, Skała Sitowna, Skała Kuniwa, powierzchnia w Ryczowie przy cmentarzu). Z powierzchni usunięto gatunki inwazyjne i ekspansywne m.in. dąb czerwony (Quercus rubra), robinia akacjowa (Robinia pseudoacacia), dereń rozłogowy (Cornus sericea ), orlica pospolita (Pteridium aquilinum), nawłocie Solidago sp., ciemiężyk białokwiatowy (Vincetoxicum hirundinaria), leszczyna pospolita (Corylus avellana). Inwazyjne gatunki roślin stanowią szczególny problem na obszarach chronionych, wypierając rodzime gatunki roślin, dla ochrony których utworzono te obszary. W takim przypadku zachodzi konieczność ich usuwania. Gatunki te poprzez swój szybki, intensywny wzrost i rozwój zmieniają strukturę siedlisk przyrodniczych oraz zaburzają funkcjonowanie całych ekosystemów, a w skrajnych przypadkach przyczyniają się do wymierania rodzimej flory i fauny. Dlatego ważne jest podjęcie działań eliminujących te gatunki z środowiska przyrodniczego, poprzez realizację zabiegów eliminacji.
- Monitoring przyrodniczy siedlisk i gatunków w Parku Krajobrazowym Orlich Gniazd oraz w Parku Krajobrazowym Stawki.
W 2025 r. przystąpiono do realizacji działań monitoringowo – badawczych. Działanie ma na celu wykonanie kompleksowych opracowań (monitoring przyrodniczy stanu „0” i właściwy) poprzez wykonanie prac z zakresu botaniki, zoologii, geomorfologii i ornitologii, zawierających wskazania do czynnej ochrony obszaru objętego zamówieniem na podstawie przeprowadzonej inwentaryzacji przyrodniczej. Zadania zaplanowane są w perspektywie wieloletniej, wykonana będzie strategia i opracowanie wskazań do czynnej ochrony dla wytypowanych ekosystemów należących do cennych i zagrożonych elementów środowiska przyrodniczego w skali Polski i Europy. W 2025 r. wykonano etap I zadania.
