Idea utworzenia parku krajobrazowego na terenach doliny Liswarty została sformułowana przez przyrodników, pod kierunkiem prof. Janusza Hereźniaka. Park Krajobrazowy Lasy nad Górną Liswartą utworzono Rozporządzeniem Wojewody Częstochowskiego Nr 28/98 z dnia 21 grudnia 1998 roku dla ochrony walorów przyrodniczych, kulturowych i krajobrazowych doliny Liswarty.
Położenie
Park położony jest w północno - zachodniej części województwa śląskiego, na terenie powiatu lublinieckiego, częstochowskiego i kłobuckiego. Teren Parku obejmuje 12 gmin: Blachowna, Konopiska, Starcza, Panki, Przystajń, Wręczyca Wielka, Boronów, Ciasna, Herby, Kochanowice, Koszęcin i Woźniki). Obszar Parku położony jest w prowincji Wyżyny Polskie, podprowincji Wyżyna Śląsko – Krakowska, makroregionie Wyżyna Woźnicko-Wieluńska w obrębie mezoregionów: Próg Woźnicki, Obniżenie Liswarty-Prosny, Próg Herbski i Obniżenie Górnej Warty. Powierzchnia Parku to 387,31 km2, a powierzchnia otuliny wynosi 124,03 km2. Około 60% powierzchni stanowią tereny leśne, z czego 96% z nich należą do Skarbu Państwa i zarządzane są przez Nadleśnictwa (Herby, Kłobuck, Koszęcin, Lubliniec i Złoty Potok).
Budowa geologiczna i rzeźba terenu
Park utworzono na terenie zbudowanym z utworów mezozoicznych, pokrytych niewielką warstwą osadów czwartorzędowych. Teren Parku posiada zróżnicowaną rzeźbę, na której występują od wschodu następujące jednostki morfologiczne: Obniżenie Górnej Warty, Próg Herbski złożony z Garbów Rększowickich (na południu) i Pagórów Brzezińskich (na północy), Obniżenie Liswarty-Prosny i Próg Woźnicki. Głównym elementem dla Parku jest Obniżenie Liswarty-Prosny o niemal osiowym przebiegu, które ogranicza od północnego-wschodu czoło progu Środkowojurajskiego (Próg Herbski), a od południowego-zachodu zaproże progu górnotriasowego (Próg Woźnicki). W jego przebiegu wyraźne są przewężenia w okolicy Boronowa i Lisowa, pomiędzy którymi dolina ma charakter kotlinowatych rozszerzeń do szerokości ok 5,5 km. Wyraźnie zaznaczony w środkowej części Próg Herbski ma falistą rzeźbę z licznymi grzbietami i garbami (do wys. 335 m n.p.m.) opadającymi w kierunku rzeki Liswarty. Jego zasadnicze rysy są ściśle uzależnione od występowania piaskowców kościeliskich. Kolejne wyniesienie to górnotriasowy Próg Woźnicki z miejscami pagórkowatą rzeźbą terenu, m.in. w okolicy Cieszowej (wys. 305 m n.p.m.). Ciągłość progu jest w wielu miejscach przerwana wskutek erozji wstecznej dopływów małej Panwi. Ziemie bogate w rudy żelaza pozwoliły na rozwój hutnictwa już pod koniec XIV wieku, co dało początek rozwoju polskiej metalurgii w okręgu Zagłębie Częstochowskie.
Przeważają tu gleby bielicowe, rzadziej brunatne; sporadycznie czarne ziemie i mady. Na obszarze dolin rzecznych i wilgotnych obniżeniach terenu z płytkim poziomem zalegania wód gruntowych wykształciły się gleby hydromorficzne: mułowo-torfowe i torfowe.
Wody
Park zlokalizowany jest na obszarze zlewni rzek Wart i częściowo Małej Panwi, będących dopływami Odry. Najdłuższą rzeką płynącą przez Park jest rzeka Liswarta. Wypływa ona w okolicach wsi Mzyki na wysokości ok. 315 m n.p.m. Płynie przez cały teren Parku szeroką doliną, aż do wsi Niwki, gdzie opuszcza Park na wysokości ok. 230 m n.p.m. Najważniejsze dopływy to Olszynka, Kalinka, Turza i Potok Jeżowski (Młynówka). Na niemal całej długości Liswarta jest rzeką uregulowaną i tylko niewielkie odcinki (np. w okolicy Taniny) zachowały naturalny, meandrujący charakter. Wschodni obszar Parku odwadnia rzeka Stradomka wraz z jej dopływem Konopką i Kamieniczką, a obszar południowy dopływy Małej Panwi: Leśnica, Lublinica i Psarka.
Cechą charakterystyczną Parku jest duża ilość antropogenicznych zbiorników wodnych, funkcjonujących jako stawy hodowlane. Tworzą one kompleksy, z których największy jest Wyrwidąb znajdujący się w gm. Ciasna. Budowa geologiczna wschodniej części Parku, odznaczająca się płytkim zaleganiem nieprzepuszczalnych utworów starego podłoża i glin polodowcowych, skutkuje występowaniem licznych wysięków wody gruntowej i zabagnianiem terenu. Na obszarze Parku znajdują się dwa Główne Zbiorniki Wód Podziemnych: Zbiornik Częstochowa (północna i wschodnia część Parku) oraz Zbiornik Lubliniec-Myszków (południowa część Parku). Mają one duże znaczenie hydrologiczne i gospodarcze.
Szata roślinna
Bogata sieć wód powierzchniowych sprzyja rozwojowi naturalnych siedlisk wpływając na różnorodność na obszarze Parku Krajobrazowego Lasy nad Górną Liswartą. Występuje tu stosunkowo duża liczba gatunków roślin, w tym rzadkich i narażonych na wyginięcie. Gatunki rodzime stanowią tu 83% ogółu roślin. Występuje ok. 855 gatunków roślin naczyniowych i 85 gatunków mszaków. Wśród roślin naczyniowych występują gatunki leśno-zaroślowe, ruderalne, nadwodne i bagienne oraz gatunki łąkowe. Spora część stwierdzonych na terenie Parku gatunków roślin naczyniowych i mszaków podlega ochronie prawnej. Na uwagę zasługuje mech sierpowiec, wymieniony w załączniku II Dyrektywy Siedliskowej w sprawie ochrony siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory. Spośród cennych gatunków roślin na terenie Parku występuje m.in. bagno zwyczajne, cis pospolity, grzybienie białe i północne, lilia złotogłów, pływacz zachodni, podrzeń żebrowiec, przylaszczka pospolita, salwinia pływająca, śnieżyczka przebiśnieg, wawrzynek wilczełyko, widłaczek torfowy, widłak goździsty i jałowcowaty oraz widłak wroniec. Stwierdzono też kilka rzadkich gatunków turzyc, storczyków oraz wszystkie krajowe gatunki rosiczki. Ponadto rosną tu m.in. ciemiężyca zielona, czosnek niedźwiedzi, kozłek bzowy, lepiężnik biały, liczydło górskie, narecznica górska i szerokolistna, parzydło leśne, przetacznik górski, przywrotnik nagi, starzec Fuchsa, starzec gajowy, świerząbek orzęsiony, trzcinnik owłosiony, turzyca zwisła. Subendemitem występującym na tym terenie jest brzoza czarna, rosnąca w leśnictwach: Cieszowa, Boronów i Dębowa Góra.
Powierzchnia Parku to w około 60% tereny leśne. Podstawowym gatunkiem lasotwórczym jest sosna (stanowi ok 88%). Ponadto występuje tu również brzoza, olsza, dąb. Największą powierzchnię leśną stanowią kontynentalny bór mieszany i subatlantycki bór sosnowy świeży, których drzewostany tworzą głównie sosna i świerk. Na szczególną uwagę zasługują zbiorowiska rzadkie, wymienione w Załączniku I Dyrektywy Siedliskowej, takie jak: Bór sosnowy bagienny, łęg olszowo-jesionowy, podgórski łęg jesionowy, grąd subkontynentalny, świetlista dąbrowa, wyżynny jodłowy bór mieszany.
Zbiorowiska nieleśne w Parku stanowią łąki i pastwiska położone w dolinach rzek oraz licznych potoków, najczęściej na terenach po wycięciu żyznych lasów liściastych. Gatunki roślin zasługujących na uwagę to: kosaciec syberyjski, mieczyk dachówkowaty, pełnik europejski. Warto wspomnieć, że występujące liczne zbiorniki wodne umożliwiły wytworzenie cennych przyrodniczo torfowisk, stanowiących ostoje dla specyficznych gatunków roślin (np. bagno zwyczajne).
Świat zwierząt
Podmokłe tereny Parku stanowią dogodny obszar występowania wielu gatunków zwierząt. Występuje tu 12 gatunków płazów: grzebiuszka ziemna, kumak nizinny, ropucha: szara, paskówka i zielona, rzekotka drzewna, traszka grzebieniasta (gatunek zagrożony, wpisany do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt) i zwyczajna, a także żaby: jeziorkowa, moczarowa, trawna i wodna. Wśród gadów należy wyróżnić występowanie gniewosza plamistego oraz niegdyś występującego tu żółwia błotnego. Pozostali przedstawiciele gadów na terenie Parku to: jaszczurka zwinka i żyworodna, padalec zwyczajny, zaskroniec zwyczajny oraz żmija zygzakowata.
Liczne zbiorniki wodne to miejsce gniazdowania wielu ptaków. Występuje tu m.in: bączek, bąk, bocian biały i czarny, błotniak łąkowy, stawowy i zbożowy, cyranka, czapla biała i siwa, dudek, dzięcioł czarny i zielonosiwy, kania czarna, lelek, łabędź krzykliwy i niemy, muchołówka mała, orlik krzykliwy, płomykówka, rybołów, ślepowron, trzmielojad, włochatka, zimorodek i żuraw. Na uwagę zasługuje szczególnie występowanie tu bielika, zagrożonego wyginięciem w skali światowej. Duża lesistość Parku to kryjówka dla takich gatunków jak: lis, jenot, gronostaj, tchórz, łasica, kuna leśna i domowa. Zwarte kompleksy leśne stanowią miejsce ostoi dużej zwierzyny kopytnej takiej jak: dzik, jeleń, sarna, czy łoś. W ostatnich latach zauważono również coraz liczniej występującego wilka. Ślady zgryzów nad licznymi wodami - to miejsca bytowania bobrów; a w jednym z potoków w latach 2002-2007 odnotowano występowanie raka szlachetnego. W wodach należących do dorzecza Liswarty odnotowano 35 gatunków ryb. Najczęściej występujące to: okoń, płoć, jazgarz, ciernik, ukleja, szczupak, kiełb i śliz, a także gatunki rzadkie i chronione: brzana, lipień, świnka, koza, węgorz, miętus, śliz. Najcenniejsze to wpisane do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt: piskorz, różanka, piekielnica.
Formy ochrony przyrody
Rezerwaty przyrody
Dla ochrony zachowanych w stanie naturalnym lub mało zmienionym ekosystemów utworzono w granicach Parku 5 rezerwatów przyrody.
- Cisy nad Liswartą – rezerwat o powierzchni 21,16 ha, położony na terenie gm. Herby, utworzony został w 1957 roku w celu ochrony bogatego stanowiska cisa pospolitego oraz towarzyszącego mu zespołu rzadkich, chronionych gatunków rosnących na terenie łęgu jesionowo-olszowego. Na terenie rezerwatu odnotowano ok 600 cisów, najstarszy osiąga wiek ponad 200 lat. Stwierdzono tu występowanie 194 gatunków roślin naczyniowych, m.in.: bluszcz pospolity, ciemiężyca zielona, kukułka Fuchsa, kukułka szerokolistna, liczydło górskie, podkolan biały, wawrzynek wilczełyko oraz widłaki: wroniec jałowcowaty i goździsty.
- Cisy w Łebkach – o powierzchni 23,84 ha, położony na terenie gm. Herby. Został utworzony w 1957 r. celem zachowania stanowiska cisa w przy strumykowym łęgu jesionowo-olszowym z udziałem rzadkich elementów flory górskiej. Rezerwat można uznać za „bliźniaczy” względem poprzedniego, jednak rezerwat Cisy w Łebkach ma zdecydowanie mniej licznych reprezentantów cisa – około 10. Flora naczyniowa to około 182 gatunki, m.in.: bagno zwyczajne, ciemiężyca zielona, kopytnik pospolity, kruszyna pospolita, liczydło górskie, porzeczka czarna, wawrzynek wilczełyko oraz widłaki jałowcowaty i wroniec.
- Rajchowa Góra – ma powierzchnię 8,2 ha na terenie gm. Boronów. Utworzony w 1959 r. w celu zachowania wielogatunkowego lasu mieszanego naturalnego pochodzenia – kontynentalnego boru mieszanego. Odnotowano tu występowanie 97 gatunków roślin naczyniowych, np.: bluszcz pospolity, konwalia majowa, kruszyna pospolita.
- Łęg nad Młynówką – ma powierzchnię 126,79 ha na terenie gm. Ciasna. Utworzony w 2007 r. w celu zachowania ze względów naukowych, przyrodniczych i dydaktycznych biocenoz leśnych, wodnych i bagiennych w postaci naturalnego lasu łęgowego. Dominującym zbiorowiskiem jest łęg stanowiący tzw. kresową postać podgórskiego łęgu jesionowego. Spotykamy tu gatunki górskie, np.: bez koralowy, czartawa drobna, kozłek całolistny, liczydło górskie. Inne cenne gatunki to: barwinek pospolity, bluszcz pospolity, grążel żółty, kukułka Fuchsa, listera jajowata, wawrzynek wilczełyko.
- Kochanowicki Grąd – o powierzchni 26,45 ha, znajdujący się na terenie gm. Kochanowice, utworzony w 2024 r. w celu wzmocnienia i zagwarantowania ochrony fragmentu lasu grądowego o cechach naturalnych. Występujący tu wilgotny grąd subkontynentalny tworzą różnowiekowe dęby szypułkowe (135-170 lat), graby, olsze, jesiony, brzozy, osiki, jawory, a także sosna. Starodrzew liściasty jest dogodnym miejscem dla siedlisk bociana czarnego. Rzadkie gatunki roślin, które można tu zaobserwować to: czosnek niedźwiedzi, przetacznik górski, storczyki.
Użytki ekologiczne
Na terenie Parku znajduje się 5 użytków ekologicznych, które są pozostałością ekosystemów. Użytki ekologiczne Bagno w Jeziorze, Bagienko w Pietrzakach, Jeziorko zostały utworzone ze względu na występowanie torfowisk i występujące tam rzadkie gatunki roślin m.in.: bagno zwyczajne, borówka bagienna, rosiczka okrągłolistna, wełnianka wąskolistna. Żwirowiska w Cieszowej to użytek ekologiczny, który został utworzony w celu ochrony ekosystemów hydrogenicznych ze stanowiskami rzadko występujących gatunków roślin i zwierząt.
Na uwagę zasługuje użytek ekologiczny Brzoza, który jest powierzchniowo największy (52,28 ha). Znajduje się na terenie gm. Kochanowice. Został utworzony w 2007 r. w celu ochrony antropogenicznego oczka wodnego. Występuje tu wiele cennych gatunków roślin (m.in.: grążel żółty, grzybienie białe, oczeret jeziorny, pałka szeroko i wąskolistna, bagno zwyczajne, rosiczka okrągłolistna) oraz zwierząt (m.in.: błotniak stawowy, żuraw, bocian czarny, a także płazy, np.: traszka zwyczajna i grzebieniasta, ropucha szara, rzekotka drzewna, żaba wodna i jeziorkowa).
Pomniki przyrody
W granicach Parku i jego otuliny znajduje się około 85 pomników przyrody. Najczęściej są to pojedyncze drzewa. Najbardziej charakterystyczne dla Parku Krajobrazowego Lasy nad Górną Liswartą są 2 pomniki przyrody:
- Stanowisko różanecznika katawbijskiego – znajduje się na terenie gm. Kochanowice, na trasie ścieżki dydaktyczno – przyrodniczej Na Brzozę, nieopodal użytku ekologicznego Brzoza, co stanowi również niemałą atrakcję turystyczną, nie tylko w okresie kwitnienia krzewu, który przypada na przełom maja i czerwca. Ponad 100 letni okaz na obszarze ok 0,5 ha można podziwiać również z wieży widokowej ustawionej obok pomnika przyrody.
- Diabelski Kamień - znajduje się w miejscowości Olszyna i jest jedynym pomnikiem przyrody na terenie Parku w postaci nieożywionej. Ten granitowy głaz narzutowy o obwodzie 510 cm i wysokości 180 cm doczekał się wielu ciekawych historii i legend o jego pochodzeniu. Stanowi on również element ścieżki dydaktyczno-przyrodniczej Kalina-Olszyna.
Obszary natura 2000
- Łęgi w lasach nad Liswartą – wyznaczony dla ochrony siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory. Obszar pokrywa się częściowo z rezerwatami przyrody: Cisy nad Liswartą, Cisy w Łebkach, Łęg nad Młynówką.
- Bagno w Korzonku – przedmiotem ochrony są torfowiska oraz bory i lasy bagienne.
Walory kulturowe
Park Krajobrazowy Lasy nad Górną Liswartą kryje wiele ciekawostek historycznych. Na jego terenie znajduje się 9 obiektów, które zostały ujęte w rejestrze zabytków:
- Zespół zabudowań folwarcznych we wsi Hadra (gm. Herby) – z I połowy XIX w. Pierwsze zabudowania zespołu powstały około 1781 r.
- Spichlerz we wsi Hadra (gm. Herby) – murowany z I połowy XIX w.
- Kościół parafialny pw. Matki Bożej Różańcowej w Boronowie – zbudowany w 1611 r. z drewna sosnowego na planie krzyża greckiego. Jest najstarszym drewnianym kościołem na śląsku i znajduje się na szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego.
- Kościół pw. Św. Marcina w Cieszowej (gm. Koszęcin) - pierwotnie zbudowany w 1598 r. przez protestantów, ale obecny drewniany kościół został zbudowany w 1751 r. i należy do szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego.
- Zespół zabudowań folwarcznych we wsi Cieszowa (gm. Koszęcin) – z I połowy XIX w.
- Kościół parafialny Św. Wawrzyńca w Kochanowicach – zbudowany w 1823 r. w stylu późnoklasycznym, murowany z cegły.
- Zespół Pałacowy w Kochanowicach – obejmuje pałac z początku XIX w. oraz zabudowanie folwarczne. Należał do rodziny von Aulock, a od roku 1932 do dziś stanowi placówkę oświatową – miejscową szkołę.
- Fabryka fajek we wsi Zborowskie (gm. Ciasna) – z XVIII w. To najstarszy zachowany budynek fabryki fajek w Polsce.
- Drewniany młyn wodny we wsi Kluczno (gm. Przystajń) – w 1830 r. najprawdopodobniej młyn zbudowano w oparciu o napęd koła wodnego. Na początku XX w. nastąpiła jego modernizacja na młyn turbinowy oraz rozbudowa i najprawdopodobniej z tego okresu pochodzi obecny wygląd młyna.
Pozostałe obiekty cenne kulturowo to: pozostałości zespołu dworskiego w miejscowości Aleksandria (rok 1880), zespół pałacowy w miejscowości Zborowskie z XIX w., kapliczka pw. Św, Barbary w Boronowie (rok 1740), kapliczka pw. Św. Jana Nepomucena w Boronowie z XVIII w., kapliczka pw. św. Małgorzaty w Dębowej Górze, której wnętrze stanowi obraz św. Małgorzaty z XVIII w., kapliczka murowana z XIX w. z drewnianą figurą św. Jana Nepomucena w Lisowie, gdzie do dziś bije dzwon, gdy kondukt żałobny zmierza na cmentarz, a także zabytkowy ponad 100-letni budynek z dachem naczółkowym, w którym mieści się Ośrodek Edukacyjny ZPKWŚ w Kalinie.
Idea utworzenia parku krajobrazowego na terenach doliny Liswarty została sformułowana przez przyrodników, pod kierunkiem prof. Janusza Hereźniaka. Park Krajobrazowy Lasy nad Górną Liswartą utworzono Rozporządzeniem Wojewody Częstochowskiego Nr 28/98 z dnia 21 grudnia 1998 roku dla ochrony walorów przyrodniczych, kulturowych i krajobrazowych doliny Liswarty.
Położenie
Park położony jest w północno - zachodniej części województwa śląskiego, na terenie powiatu lublinieckiego, oraz częściowo częstochowskiego i kłobuckiego. JTeren Parku obejmuje 12 gmin: Blachowna, Konopiska, Starcza, Panki, Przystajń, Wręczyca Wielka, Boronów, Ciasna, Herby, Kochanowice, Koszęcin i Woźniki). Obszar Parku położony jest w prowincji Wyżyny Polskie, podprowincji Wyżyna Śląsko – Krakowska, makroregionie Wyżyna Woźnicko-Wieluńska w obrębie mezoregionów: Próg Woźnicki, Obniżenie Liswarty-Prosny, Próg Herbski i Obniżenie Górnej Warty. Powierzchnia Parku to 387,31 km2, a powierzchnia to 387,31 km2. Powierzchnia otuliny wynosi 124,03 km²2. Około 60% powierzchni stanowią tereny leśne, z czego 96% z nich należą do Skarbu Państwa i zarządzane są przez Nadleśnictwa (Herby, Kłobuck, Koszęcin, Lubliniec i Złoty Potok).
Budowa geologiczna i rzeźba terenu
Park utworzono na terenie zbudowanym z utworów mezozoicznych, pokrytych niewielką warstwą osadów czwartorzędowych. Teren Parku posiada zróżnicowaną rzeźbę, na której występują od wschodu następujące jednostki morfologiczne: Obniżenie Górnej Warty, Próg Herbski złożony z Garbów Rększowickich (na południu) i Pagórów Brzezińskich (na północy), Obniżenie Liswarty-Prosny i Próg Woźnicki. Głównym elementem dla Parku jest Obniżenie Liswarty-Prosny o niemal osiowym przebiegu, które ogranicza od północnego-wschodu czoło progu Środkowojurajskiego (Próg Herbski), a od południowego-zachodu zaproże progu górnotriasowego (Próg Woźnicki). W jego przebiegu wyraźne są przewężenia w okolicy Boronowa i Lisowa, pomiędzy którymi dolina ma charakter kotlinowatych rozszerzeń do szerokości ok 5,5 km. Wyraźnie zaznaczająconym &nbsięp; w środkowej części progiem Środkowojurajskim (Próg Herbski), ma falistą rzeźbę z licznymi grzbietami i garbami (do wys. 335 m n.p.m.) opadającymi w kierunku rzeki Liswarty. Jego zasadnicze rysy są ściśle uzależnione od występowania piaskowców kościeliskich. Kolejne wyniesienie to górnotriasowy Próg Woźnicki z miejscami pagórkowatą rzeźbą terenu, m.in. w okolicy Cieszowej (wys. 305 m n.p.m.). Ciągłość progu jest w wielu miejscach przerwana wskutek erozji wstecznej dopływów małej Panwi. Ziemie bogate w rudy żelaza pozwoliły na rozwój hutnictwa już pod koniec XIV wieku. Przeważają tu gleby bielicowe, co dało początek rozadzwoju polskiej metalurgii w okręgu Zagłębrunatne; sporadycznie Częstoczarne zhowskiemie i mady.
Przeważają tu gleby bielicowe, rzadziej brunatne; sporadycznie czarne ziemie i mady. Na obszarze dolin rzecznych i wilgotnych obniżeniach terenu z płytkim poziomem zalegania wód gruntowych wykształciły się gleby hydromorficzne: mułowo-torfowe i torfowe.
Wody
RPark zlokalizowany jest na obszarze zlewni rzek Wart i częściowo Małej Panwi, będących dopływami Odry. Najdłuższą rzeką płynącą przez Park jest rzeka Liswarta,. wWypływa ona w okolicach wsi Mzyki na wysokości ok. 315 m n.p.m. i pPłynie przez cały teren Parku szeroką doliną, aż do wsi Niwki, gdzie opuszcza Park na wysokości ok. 230 m n.p.m. Najważniejsze dopływy to Olszynka, Kalinka, Turza i Potok Jeżowski (Młynówka). CNa niemal całej długości Liswarta jest rzeką uregulowaną i tylko niewielkie odcinki (np. w okolicy Taniny) zachowały naturalny, meandrujący charaktery. Wstychodni obsznąar Parku odwadnia rzeka Stradomka wraz z jestj duop��aywem Konopką ilość Kantropogmienicznych zbiorników wodnych, funkcjonujących, jak obszar stapołudniowy hodopływly Małej Panwi: Leśnica, Lublinica i Psarka.
Cechą charakterystyczną Parku jest duża ilość antropogenicznych zbiorników wodnych, funkcjonujących jako stawy hodowlane. Tworzą one kompleksy, z których największy jest Wyrwidąb znajdujący się w gm. Ciasna. Budowa geologiczna wschodniej części Parku, odznaczająca się płytkim zaleganiem nieprzepuszczalnych utworów starego podłoża i glin polodowcowych, skutkuje występowaniem licznych wysięków wody gruntowej i zabagnianiem terenu. Na obszarze Parku znajdują się dwa Główne Zbiorniki Wód Podziemnych: Zbiornik Częstochowa (północna i wschodnia część Parku) oraz Zbiornik Lubliniec-Myszków (południowa część Parku). Mają one duże znaczenie hydrologiczne i gospodarcze.
Szata roślinna
NBogata tsieć wód powierezchniowych sprzyja rozwojowi naturalnych siedlisk wpływając na różnorodność na obszarze Parku Krajobrazowego Lasy nad Górną Liswartą. Występująe tu stosunkowo duża liczba gatunków roślin, w tym rzadkich i narażonych na wyginięcie. Gatunki rodzime stanowiące tu 83% ogółu roślin. Występuje tu ok. 855 gatunków roślin naczyniowych i 85 gatunków mszaków. Wśród roślin naczyniowych występują gatunki leśno-zaroślowe, ruderalne, nadwodne i bagienne oraz gatunki łąkowe. Spora część stwierdzonych na terenie Parku gatunków roślin naczyniowych i mszaków podlega ochronie prawnej. Na uwagę zasługuje mech sierpowiec, wymieniony w załączniku II Dyrektywy Siedliskowej w sprawie ochrony siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory. Spośród cennych gatunków roślin na terenie Parku występuje m.in. bagno zwyczajne, cis pospolity, grzybienie białe i północne, lilia złotogłów, pływacz zachodni, podrzeń żebrowiec, przylaszczka pospolita, salwinia pływająca, śnieżyczka przebiśnieg, wawrzynek wilczełyko, widłaczek torfowy, widłak goździsty i jałowcowaty oraz widłak wroniec. Stwierdzono też kilka rzadkich gatunków turzyc, storczyków oraz wszystkie krajowe gatunki rosiczki. Ponadto rosną tu m.in. ciemiężyca zielona, czosnek niedźwiedzi, kozłek bzowy, lepiężnik biały, liczydło górskie, narecznica górska i szerokolistna, parzydło leśne, przetacznik górski, przywrotnik nagi, starzec Fuchsa, starzec gajowy, świerząbek orzęsiony, trzcinnik owłosiony, turzyca zwisła. Subendemitem występującym na tym terenie jest brzoza czarna, rosnąca w leśnictwach: Cieszowa, Boronów i Dębowa Góra. Powierzchnia Parku to w około 60% tereny leśne.
Powierzchnia Parku to w około 60% tereny leśne. Podstawowym gatunkiem lasotwórczym jest sosna (stanowi ok 88%). Ponadto występuje tu również brzoza, olsza, dąb. Największą powierzchnię leśną stanowią kontynentalny bór mieszany i subatlantycki bór sosnowy świeży, których drzewostany tworzą głównie sosna i świerk. Na szczególną uwagę zasługują zbiorowiska rzadkie, wymienione w Załączniku I Dyrektywy Siedliskowej, takie jak: Bór sosnowy bagienny, łęg olszowo-jesionowy, podgórski łęg jesionowy, grąd subkontynentalny, świetlista dąbrowa, wyżynny jodłowy bór mieszany.
Zbiorowiska nieleśne w Parku stanowią łąki i pastwiska położone w dolinach rzek oraz licznych potoków, najczęściej na terenach po wycięciu żyznych lasów liściastych. Gatunki roślin zasługujących na uwagę to: kosaciec syberyjski, mieczyk dachówkowaty, pełnik europejski. Warto wspomnieć, że występujące liczne zbiorniki wodne umożliwiły wytworzenie cennych przyrodniczo torfowisk, stanowiących ostoje dla specyficznych gatunków roślin (np. bagno zwyczajne).
Świat zwierząt
Podmokłe tereny Parku stanowią dogodny obszar występowania wielu gatunków zwierząt. Występuje tu 12 gatunków płazów: grzebiuszka ziemna, kumak nizinny, ropucha: szara, paskówka i zielona, rzekotka drzewna, traszka grzebieniasta (gatunek zagrożony, wpisany do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt) i zwyczajna, a także żaby: jeziorkowa, moczarowa, trawna i wodna. Wśród gadów należy wyróżnić występowanie gniewosza plamistego oraz niegdyś występującego tu żółwia błotnego. Pozostali przedstawiciele gadów na terenie Parku to: jaszczurka zwinka i żyworodna, padalec zwyczajny, zaskroniec zwyczajny oraz żmija zygzakowata.
Liczne zbiorniki wodne to miejsce gniazdowania wielu ptaków. Występuje tu m.in: bączek, bąk, bocian biały i czarny, błotniak łąkowy, stawowy i zbożowy, cyranka, czapla biała i siwa, dudek, dzięcioł czarny i zielonosiwy, kania czarna, lelek, łabędź krzykliwy i niemy, muchołówka mała, orlik krzykliwy, płomykówka, rybołów, ślepowron, trzmielojad, włochatka, zimorodek i żuraw. Na uwagę zasługuje szczególnie występowanie tu bielika, zagrożonego wyginięciem w skali światowej. Duża lesistość Parku to kryjówka dla takich gatunków jak: lis, jenot, gronostaj, tchórz, łasica, kuna leśna i domowa. Zwarte kompleksy leśne stanowią miejsce ostoi dużej zwierzyny kopytnej takiej jak: dzik, jeleń, sarna, czy łoś. W ostatnich latach zauważono również coraz liczniej występującego wilka. Ślady zgryzów nad licznymi wodami - to miejsca bytowania bobrów; a w jednym z potoków w latach 2002-2007 stwierdzodnotowano występowanie raka szlachetnego. W wodach należących do dorzecza Liswarty odnotowano 35 gatunków ryb. Najczęściej występujące to: okoń, płoć, jazgarz, ciernik, ukleja, szczupak, kiełb i śliz, a także gatunki rzadkie i chronione: brzana, lipień, świnka, koza, węgorz, miętus, śliz. Najcenniejsze to wpisane do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt: piskorz, różanka, piekielnica.
Formy ochrony przyrody
Utworzono tu 4 rg>Rezerwaty przyrody: Cisy nad Liswartą i Cisy w Łebkach w cerong>
Dlua ochrony stanowiska cisa pospolitego oraz chronionych gatunków roślin, rezerwat Rajchowa Góra dla zachowania lasu mieszanego naturalnego i Łęg nad Młynówką dla zachowania biocenoz leśnych, wodnych w postacnie naturalnegoym lub masu łęgowego. Na terenie Parku istnieje też 5 użytków ekologicznych: Bagno w Jeziorze w gminie Wręczyca Wielka - torfowisko przejściowe, Bagienko w Pietrzakach w gminie Herby - torfowisko niskie, Jeziorko w gminie Konopiska - torfowisko przejściowe i zbiornik wodny, Brzoza w gminie Kochanowice - utworzony w celu zachowania ze względów przyrodniczych, naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych zbiornika wodnego ze stanowiskami regnionalnie rzadkich i ustępujących gatunków roślin i zwierząt, Żwirowiska w Cieszowej zlokalizowany w gminieKoszęcin to ochrona ekosystemów hydrutwogenicrzonych.o Ww granicach Parku i5 jrego otuliny zlokalizoerwanych jest około 59 pomników przyrody. Najczęściej są to pojedyncze drzewa, ale jest i stanowisko krzewów - różanecznika katawbijskiego na terenie ścieżki dydaktycznej „Na Brzozę” w gminie Kochanowice. Ciekawostką Parku jest pomnik przyrody nieożywionej, tzw. Diabelski Kamień w Olszynie w gminie Herby.
- Cisy nad Liswartą – rezerwat o powierzchni 21,16 ha, położony na terenie gm. Herby, utworzony został w 1957 roku w celu ochrony bogatego stanowiska cisa pospolitego oraz towarzyszącego mu zespołu rzadkich, chronionych gatunków rosnących na terenie łęgu jesionowo-olszowego. Na terenie rezerwatu odnotowano ok 600 cisów, najstarszy osiąga wiek ponad 200 lat. Stwierdzono tu występowanie 194 gatunków roślin naczyniowych, m.in.: bluszcz pospolity, ciemiężyca zielona, kukułka Fuchsa, kukułka szerokolistna, liczydło górskie, podkolan biały, wawrzynek wilczełyko oraz widłaki: wroniec jałowcowaty i goździsty.
- Cisy w Łebkach – o powierzchni 23,84 ha, położony na terenie gm. Herby. Został utworzony w 1957 r. celem zachowania stanowiska cisa w przy strumykowym łęgu jesionowo-olszowym z udziałem rzadkich elementów flory górskiej. Rezerwat można uznać za „bliźniaczy” względem poprzedniego, jednak rezerwat Cisy w Łebkach ma zdecydowanie mniej licznych reprezentantów cisa – około 10. Flora naczyniowa to około 182 gatunki, m.in.: bagno zwyczajne, ciemiężyca zielona, kopytnik pospolity, kruszyna pospolita, liczydło górskie, porzeczka czarna, wawrzynek wilczełyko oraz widłaki jałowcowaty i wroniec.
- Rajchowa Góra – ma powierzchnię 8,2 ha na terenie gm. Boronów. Utworzony w 1959 r. w celu zachowania wielogatunkowego lasu mieszanego naturalnego pochodzenia – kontynentalnego boru mieszanego. Odnotowano tu występowanie 97 gatunków roślin naczyniowych, np.: bluszcz pospolity, konwalia majowa, kruszyna pospolita.
- Łęg nad Młynówką – ma powierzchnię 126,79 ha na terenie gm. Ciasna. Utworzony w 2007 r. w celu zachowania ze względów naukowych, przyrodniczych i dydaktycznych biocenoz leśnych, wodnych i bagiennych w postaci naturalnego lasu łęgowego. Dominującym zbiorowiskiem jest łęg stanowiący tzw. kresową postać podgórskiego łęgu jesionowego. Spotykamy tu gatunki górskie, np.: bez koralowy, czartawa drobna, kozłek całolistny, liczydło górskie. Inne cenne gatunki to: barwinek pospolity, bluszcz pospolity, grążel żółty, kukułka Fuchsa, listera jajowata, wawrzynek wilczełyko.
- Kochanowicki Grąd – o powierzchni 26,45 ha, znajdujący się na terenie gm. Kochanowice, utworzony w 2024 r. w celu wzmocnienia i zagwarantowania ochrony fragmentu lasu grądowego o cechach naturalnych. Występujący tu wilgotny grąd subkontynentalny tworzą różnowiekowe dęby szypułkowe (135-170 lat), graby, olsze, jesiony, brzozy, osiki, jawory, a także sosna. Starodrzew liściasty jest dogodnym miejscem dla siedlisk bociana czarnego. Rzadkie gatunki roślin, które można tu zaobserwować to: czosnek niedźwiedzi, przetacznik górski, storczyki.
Użytki ekologiczne
Na terenie Parku znajduje się 5 użytków ekologicznych, które są pozostałością ekosystemów. Użytki ekologiczne Bagno w Jeziorze, Bagienko w Pietrzakach, Jeziorko zostały utworzone ze względu na występowanie torfowisk i występujące tam rzadkie gatunki roślin m.in.: bagno zwyczajne, borówka bagienna, rosiczka okrągłolistna, wełnianka wąskolistna. Żwirowiska w Cieszowej to użytek ekologiczny, który został utworzony w celu ochrony ekosystemów hydrogenicznych ze stanowiskami rzadko występujących gatunków roślin i zwierząt.
Na uwagę zasługuje użytek ekologiczny Brzoza, który jest powierzchniowo największy (52,28 ha). Znajduje się na terenie gm. Kochanowice. Został utworzony w 2007 r. w celu ochrony antropogenicznego oczka wodnego. Występuje tu wiele cennych gatunków roślin (m.in.: grążel żółty, grzybienie białe, oczeret jeziorny, pałka szeroko i wąskolistna, bagno zwyczajne, rosiczka okrągłolistna) oraz zwierząt (m.in.: błotniak stawowy, żuraw, bocian czarny, a także płazy, np.: traszka zwyczajna i grzebieniasta, ropucha szara, rzekotka drzewna, żaba wodna i jeziorkowa).
Pomniki przyrody
W granicach Parku i jego otuliny znajduje się około 85 pomników przyrody. Najczęściej są to pojedyncze drzewa. Najbardziej charakterystyczne dla Parku Krajobrazowego Lasy nad Górną Liswartą są 2 pomniki przyrody:
- Stanowisko różanecznika katawbijskiego – znajduje się na terenie gm. Kochanowice, na trasie ścieżki dydaktyczno – przyrodniczej Na Brzozę, nieopodal użytku ekologicznego Brzoza, co stanowi również niemałą atrakcję turystyczną, nie tylko w okresie kwitnienia krzewu, który przypada na przełom maja i czerwca. Ponad 100 letni okaz na obszarze ok 0,5 ha można podziwiać również z wieży widokowej ustawionej obok pomnika przyrody.
- Diabelski Kamień - znajduje się w miejscowości Olszyna i jest jedynym pomnikiem przyrody na terenie Parku w postaci nieożywionej. Ten granitowy głaz narzutowy o obwodzie 510 cm i wysokości 180 cm doczekał się wielu ciekawych historii i legend o jego pochodzeniu. Stanowi on również element ścieżki dydaktyczno-przyrodniczej Kalina-Olszyna.
Obszary natura 2000
- Łęgi w lasach nad Liswartą – wyznaczony dla ochrony siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory. Obszar pokrywa się częściowo z rezerwatami przyrody: Cisy nad Liswartą, Cisy w Łebkach, Łęg nad Młynówką.
- Bagno w Korzonku – przedmiotem ochrony są torfowiska oraz bory i lasy bagienne.
Walory kulturowe
Park Krajobrazowy Lasy nad Górną Liswartą kryje wiele ciekawostek historycznych. JNa jestgo toerenie oznajduje siemę 9 obiektów, które zostały ujęte w rejestrze zabytków:
- Zespół zabudowań folwarcznych we wsi Hadra (gm. Herby) – z rejestru zabytków m.in. kościółI p.ołowy XIX w. Pierwsze zabudowania zespołu powstały około 1781 r.
- Spichlerz we wsi Hadra (gm. Herby) – murowany z I połowy XIX w.
- Kościół parafialny pw. Matki Bożej Różańcowej w Boronowie – zbudowany w 1611 r. z drewna soku,snowego na planie którzyża jgreckiego. Jest najstarszym drewnianym kościołem na ��ląsku, i zbnajdudowanymje się na pszlaku Architektury Drewnianej krwojewódzyżtwa grecśląskiego;.
- kKościół p.w. Św. Marcina w Cieszowej (gm. Koszęcin) - pierwotnie zbudowany w 1598 r. przez protestantów, ale obecny drewniany kościół został zbudowany w 1751 r. i należy do szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego.
- Zespół zabudowań folwarcznych we wsi Cieszowa (gm. Koszęcin) – z I połowy XIX w.
- Kościół parafialny Św. Wawrzyńca w Kochanowicach – zbudowany w 1823 r. w stylu późnoklasycznym, murowany z cegły.
- Zespół Pałacowy w Kochanowicach – obejmuje pałac z początku XIX w. oraz zabudowanie folwarczne. Należał do rodziny von Aulock, a od roku; 1932 do dziś stanowi placówkę oświatową – miejscową szkołę.
- Fabryka fajek we wsi Zborowskie (gm. Ciasna) – z XVIII w. To najstarszy zachowany budynek fabryki fajek w Polsce.
- Drewniany młyn wodny we wsi Kluczno (gm. Przystajń) – w 1830 r. najprawdopodobniej młyn zbudowano w oparciu o napęd koła wodnego. Na początku XX w. nastąpiła jego modernizacja na młyn turbinowy XIX wieku oraz farozbrykudowa fi najprawdopodobniej z tego okresu pochodzi obecny wygląd młyna.
Pozostałe obiekty cenne kulturowo to: pozostałości zespołu dworskiego w miejscowości Aleksandria (rok 1880), zespół pałacowy w miejscowości Zborowskie z XVIIIX wieku., Cenną atrakcją na szlakach turystycznych Parku są kapliczki np. drewniana kapliczka p.w. Św, Barbary w Boronowie (rok 1740), kapliczka pw. Św. BJarbnary Nepomucena w Boronowie z 1740XVIII w., kapliczka pw. św. Małgorzaty w Dębowej Górze, kutórej wnętrze stanowi obraz św. Małgorzaty z XVIII w., kapliczka murowana z XIX w. z drewnianą figurą św. Jana Nepomucena w Lisowie, gdzie do dziś bije dzwon, gdy kondukt żałobny zmierza na cmentarz. Wśród innych, cennych kulturowo obiektów wartowymienić ptak��ace w Kochanowicach i zabytkowy ponad 100-letni budynek z dachem naczółkowym, w którym mieści się Ośrodek Edukacyjny ZPKWŚ w Kalinie.
Mapa
Kliknij na mapę, aby zobaczyć ją w powiększeniu.
2025-10-16 11:24:10
Edycja przeprowadzona przez: Technik_ps
Zmiany w tej wersji
Idea utworzenia parku krajobrazowego na terenach doliny Liswarty została sformułowana przez przyrodników, pod kierunkiem prof. Janusza Hereźniaka. Park Krajobrazowy Lasy nad Górną Liswartą utworzono Rozporządzeniem Wojewody Częstochowskiego Nr 28/98 z dnia 21 grudnia 1998 roku dla ochrony walorów przyrodniczych, kulturowych i krajobrazowych doliny Liswarty.
Położenie
Park położony jest w północno - zachodniej części województwa śląskiego, na terenie powiatu lublinieckiego oraz częściowo częstochowskiego i kłobuckiego. Jego powierzchnia to 387,31 km2. Powierzchnia otuliny wynosi 124,03 km².
Budowa geologiczna i rzeźba terenu
Teren Parku posiada zróżnicowaną rzeźbę, z zaznaczającym się w środkowej części progiem Środkowojurajskim (Próg Herbski), z licznymi grzbietami i garbami (do wys. 335 m n.p.m.) opadającymi w kierunku rzeki Liswarty. Kolejne wyniesienie to górnotriasowy Próg Woźnicki z miejscami pagórkowatą rzeźbą terenu, m.in. w okolicy Cieszowej (wys. 305 m n.p.m.). Ziemie bogate w rudy żelaza pozwoliły na rozwój hutnictwa już pod koniec XIV wieku. Przeważają tu gleby bielicowe, rzadziej brunatne; sporadycznie czarne ziemie i mady.
Wody
Rzeka Liswarta, wypływa w okolicach wsi Mzyki na wysokości ok. 315 m n.p.m. i płynie przez cały teren Parku szeroką doliną, aż do wsi Niwki, gdzie opuszcza Park na wysokości ok. 230 m n.p.m. Najważniejsze dopływy to Olszynka, Kalinka, Turza i Potok Jeżowski (Młynówka). Cechą charakterystyczną Parku jest duża ilość antropogenicznych zbiorników wodnych, funkcjonujących jako stawy hodowlane.
Szata roślinna
Na terenie Parku występują gatunki rodzime stanowiące 83% ogółu roślin. Występuje tu ok. 855 gatunków roślin naczyniowych i 85 gatunków mszaków. Wśród roślin naczyniowych występują gatunki leśno-zaroślowe, ruderalne, nadwodne i bagienne oraz gatunki łąkowe. Spośród cennych gatunków roślin na terenie Parku występuje m.in. bagno zwyczajne, grzybienie białe i północne, lilia złotogłów, pływacz zachodni, podrzeń żebrowiec, przylaszczka pospolita, salwinia pływająca, śnieżyczka przebiśnieg, wawrzynek wilczełyko, widłaczek torfowy, widłak goździsty i jałowcowaty oraz widłak wroniec. Ponadto rosną tu m.in. ciemiężyca zielona, czosnek niedźwiedzi, kozłek bzowy, lepiężnik biały, liczydło górskie, narecznica górska i szerokolistna, parzydło leśne, przetacznik górski, przywrotnik nagi, starzec Fuchsa, starzec gajowy, świerząbek orzęsiony, trzcinnik owłosiony, turzyca zwisła. Subendemitem występującym na tym terenie jest brzoza czarna, rosnąca w leśnictwach: Cieszowa, Boronów i Dębowa Góra. Powierzchnia Parku to w około 60% tereny leśne.
Świat zwierząt
Podmokłe tereny Parku stanowią dogodny obszar występowania wielu gatunków zwierząt. Występuje tu 12 gatunków płazów: grzebiuszka ziemna, kumak nizinny, ropucha: szara, paskówka i zielona, rzekotka drzewna, traszka grzebieniasta i zwyczajna, a także żaby: jeziorkowa, moczarowa, trawna i wodna. Liczne zbiorniki wodne to miejsce gniazdowania wielu ptaków. Występuje tu m.in: bączek, bąk, bocian biały i czarny, błotniak łąkowy, stawowy i zbożowy, cyranka, czapla biała i siwa, dudek, dzięcioł czarny i zielonosiwy, kania czarna, lelek, łabędź krzykliwy i niemy, muchołówka mała, orlik krzykliwy, płomykówka, rybołów, ślepowron, trzmielojad, włochatka, zimorodek i żuraw. Duża lesistość Parku to kryjówka dla takich gatunków jak: lis, jenot, gronostaj, tchórz, łasica, kuna leśna i domowa. Ślady zgryzów nad licznymi wodami - to miejsca bytowania bobrów; a w jednym z potoków w latach 2002-2007 stwierdzono występowanie raka szlachetnego.
Formy ochrony przyrody
Utworzono tu 4 rezerwaty przyrody: Cisy nad Liswartą i Cisy w Łebkach w celu ochrony stanowiska cisa pospolitego oraz chronionych gatunków roślin, rezerwat Rajchowa Góra dla zachowania lasu mieszanego naturalnego i Łęg nad Młynówką dla zachowania biocenoz leśnych, wodnych w postaci naturalnego lasu łęgowego. Na terenie Parku istnieje też 5 użytków ekologicznych: Bagno w Jeziorze w gminie Wręczyca Wielka - torfowisko przejściowe, Bagienko w Pietrzakach w gminie Herby - torfowisko niskie, Jeziorko w gminie Konopiska - torfowisko przejściowe i zbiornik wodny, Brzoza w gminie Kochanowice - utworzony w celu zachowania ze względów przyrodniczych, naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych zbiornika wodnego ze stanowiskami regionalnie rzadkich i ustępujących gatunków roślin i zwierząt, Żwirowiska w Cieszowej zlokalizowany w gminie Koszęcin to ochrona ekosystemów hydrogenicznych. W granicach Parku i jego otuliny zlokalizowanych jest około 59 pomników przyrody. Najczęściej są to pojedyncze drzewa, ale jest i stanowisko krzewów - różanecznika katawbijskiego na terenie ścieżki dydaktycznej „Na Brzozę” w gminie Kochanowice. Ciekawostką Parku jest pomnik przyrody nieożywionej, tzw. Diabelski Kamień w Olszynie w gminie Herby.
Walory kulturowe
Park Krajobrazowy Lasy nad Górną Liswartą kryje wiele ciekawostek historycznych. Jest to osiem obiektów z rejestru zabytków m.in. kościół p.w. Matki Bożej Różańcowej w Boronowie z 1611 roku, który jest najstarszym drewnianym kościołem na Śląsku, zbudowanym na planie krzyża greckiego; kościół p.w. Św. Marcina w Cieszowej, zbudowany w 1751 roku; drewniany młyn wodny we wsi Kluczno z połowy XIX wieku oraz fabryka fajek we wsi Zborowskie z XVIII wieku. Cenną atrakcją na szlakach turystycznych Parku są kapliczki np. drewniana kapliczka p.w. Św. Barbary w Boronowie z 1740 roku oraz kapliczka murowana z XIX w. z drewnianą figurą św. Jana Nepomucena w Lisowie, gdzie do dziś bije dzwon, gdy kondukt żałobny zmierza na cmentarz. Wśród innych, cennych kulturowo obiektów warto wymienić pałac w Kochanowicach i zabytkowy budynek z dachem naczółkowym, w którym mieści się Ośrodek Edukacyjny ZPKWŚ w Kalinie.
Idea utworzenia parku krajobrazowego na terenach doliny Liswarty została sformułowana przez przyrodników, pod kierunkiem prof. Janusza Hereźniaka. Park Krajobrazowy Lasy nad Górną Liswartą utworzono Rozporządzeniem Wojewody Częstochowskiego Nr 28/98 z dnia 21 grudnia 1998 roku dla ochrony walorów przyrodniczych, kulturowych i krajobrazowych doliny Liswarty.
Położenie
Park położony jest w północno - zachodniej części województwa śląskiego, na terenie powiatu lublinieckiego oraz częściowo częstochowskiego i kłobuckiego. Jego powierzchnia to 387,31 km2. Powierzchnia otuliny wynosi 124,03 km².
Budowa geologiczna i rzeźba terenu
Teren Parku posiada zróżnicowaną rzeźbę, z zaznaczającym się w środkowej części progiem Środkowojurajskim (Próg Herbski), z licznymi grzbietami i garbami (do wys. 335 m n.p.m.) opadającymi w kierunku rzeki Liswarty. Kolejne wyniesienie to górnotriasowy Próg Woźnicki z miejscami pagórkowatą rzeźbą terenu, m.in. w okolicy Cieszowej (wys. 305 m n.p.m.). Ziemie bogate w rudy żelaza pozwoliły na rozwój hutnictwa już pod koniec XIV wieku. Przeważają tu gleby bielicowe, rzadziej brunatne; sporadycznie czarne ziemie i mady.
Wody
Rzeka Liswarta, wypływa w okolicach wsi Mzyki na wysokości ok. 315 m n.p.m. i płynie przez cały teren Parku szeroką doliną, aż do wsi Niwki, gdzie opuszcza Park na wysokości ok. 230 m n.p.m. Najważniejsze dopływy to Olszynka, Kalinka, Turza i Potok Jeżowski (Młynówka). Cechą charakterystyczną Parku jest duża ilość antropogenicznych zbiorników wodnych, funkcjonujących jako stawy hodowlane.
Szata roślinna
Na terenie Parku występują gatunki rodzime stanowiące 83% ogółu roślin. Występuje tu ok. 855 gatunków roślin naczyniowych i 85 gatunków mszaków. Wśród roślin naczyniowych występują gatunki leśno-zaroślowe, ruderalne, nadwodne i bagienne oraz gatunki łąkowe. Spośród cennych gatunków roślin na terenie Parku występuje m.in. bagno zwyczajne, grzybienie białe i północne, lilia złotogłów, pływacz zachodni, podrzeń żebrowiec, przylaszczka pospolita, salwinia pływająca, śnieżyczka przebiśnieg, wawrzynek wilczełyko, widłaczek torfowy, widłak goździsty i jałowcowaty oraz widłak wroniec. Ponadto rosną tu m.in. ciemiężyca zielona, czosnek niedźwiedzi, kozłek bzowy, lepiężnik biały, liczydło górskie, narecznica górska i szerokolistna, parzydło leśne, przetacznik górski, przywrotnik nagi, starzec Fuchsa, starzec gajowy, świerząbek orzęsiony, trzcinnik owłosiony, turzyca zwisła. Subendemitem występującym na tym terenie jest brzoza czarna, rosnąca w leśnictwach: Cieszowa, Boronów i Dębowa Góra. Powierzchnia Parku to w około 60% tereny leśne.
Świat zwierząt
Podmokłe tereny Parku stanowią dogodny obszar występowania wielu gatunków zwierząt. Występuje tu 12 gatunków płazów: grzebiuszka ziemna, kumak nizinny, ropucha: szara, paskówka i zielona, rzekotka drzewna, traszka grzebieniasta i zwyczajna, a także żaby: jeziorkowa, moczarowa, trawna i wodna. Liczne zbiorniki wodne to miejsce gniazdowania wielu ptaków. Występuje tu m.in: bączek, bąk, bocian biały i czarny, błotniak łąkowy, stawowy i zbożowy, cyranka, czapla biała i siwa, dudek, dzięcioł czarny i zielonosiwy, kania czarna, lelek, łabędź krzykliwy i niemy, muchołówka mała, orlik krzykliwy, płomykówka, rybołów, ślepowron, trzmielojad, włochatka, zimorodek i żuraw. Duża lesistość Parku to kryjówka dla takich gatunków jak: lis, jenot, gronostaj, tchórz, łasica, kuna leśna i domowa. Ślady zgryzów nad licznymi wodami - to miejsca bytowania bobrów; a w jednym z potoków w latach 2002-2007 stwierdzono występowanie raka szlachetnego.
Formy ochrony przyrody
Utworzono tu 4 rezerwaty przyrody: Cisy nad Liswartą i Cisy w Łebkach w celu ochrony stanowiska cisa pospolitego oraz chronionych gatunków roślin, rezerwat Rajchowa Góra dla zachowania lasu mieszanego naturalnego i Łęg nad Młynówką dla zachowania biocenoz leśnych, wodnych w postaci naturalnego lasu łęgowego. Na terenie Parku istnieje też 5 użytków ekologicznych: Bagno w Jeziorze w gminie Wręczyca Wielka - torfowisko przejściowe, Bagienko w Pietrzakach w gminie Herby - torfowisko niskie, Jeziorko w gminie Konopiska - torfowisko przejściowe i zbiornik wodny, Brzoza w gminie Kochanowice - utworzony w celu zachowania ze względów przyrodniczych, naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych zbiornika wodnego ze stanowiskami regionalnie rzadkich i ustępujących gatunków roślin i zwierząt, Żwirowiska w Cieszowej zlokalizowany w gminie Koszęcin to ochrona ekosystemów hydrogenicznych. W granicach Parku i jego otuliny zlokalizowanych jest około 59 pomników przyrody. Najczęściej są to pojedyncze drzewa, ale jest i stanowisko krzewów - różanecznika katawbijskiego na terenie ścieżki dydaktycznej „Na Brzozę” w gminie Kochanowice. Ciekawostką Parku jest pomnik przyrody nieożywionej, tzw. Diabelski Kamień w Olszynie w gminie Herby.
Walory kulturowe
Park Krajobrazowy Lasy nad Górną Liswartą kryje wiele ciekawostek historycznych. Jest to osiem obiektów z rejestru zabytków m.in. kościół p.w. Matki Bożej Różańcowej w Boronowie z 1611 roku, który jest najstarszym drewnianym kościołem na Śląsku, zbudowanym na planie krzyża greckiego; kościół p.w. Św. Marcina w Cieszowej, zbudowany w 1751 roku; drewniany młyn wodny we wsi Kluczno z połowy XIX wieku oraz fabryka fajek we wsi Zborowskie z XVIII wieku. Cenną atrakcją na szlakach turystycznych Parku są kapliczki np. drewniana kapliczka p.w. Św. Barbary w Boronowie z 1740 roku oraz kapliczka murowana z XIX w. z drewnianą figurą św. Jana Nepomucena w Lisowie, gdzie do dziś bije dzwon, gdy kondukt żałobny zmierza na cmentarz. Wśród innych, cennych kulturowo obiektów warto wymienić pałac w Kochanowicach i zabytkowy budynek z dachem naczółkowym, w którym mieści się Ośrodek Edukacyjny ZPKWŚ w Kalinie.
Idea utworzenia parku krajobrazowego na terenach doliny Liswarty została sformułowana przez przyrodników, pod kierunkiem prof. Janusza Hereźniaka. Park Krajobrazowy Lasy nad Górną Liswartą utworzono Rozporządzeniem Wojewody Częstochowskiego Nr 28/98 z dnia 21 grudnia 1998 roku dla ochrony walorów przyrodniczych, kulturowych i krajobrazowych doliny Liswarty.
Położenie
Park położony jest w północno - zachodniej części województwa śląskiego, na terenie powiatu lublinieckiego oraz częściowo częstochowskiego i kłobuckiego. Jego powierzchnia to 387,31 km2. Powierzchnia otuliny wynosi 124,03 km².
Budowa geologiczna i rzeźba terenu
Teren Parku posiada zróżnicowaną rzeźbę, z zaznaczającym się w środkowej części progiem Środkowojurajskim (Próg Herbski), z licznymi grzbietami i garbami (do wys. 335 m n.p.m.) opadającymi w kierunku rzeki Liswarty. Kolejne wyniesienie to górnotriasowy Próg Woźnicki z miejscami pagórkowatą rzeźbą terenu, m.in. w okolicy Cieszowej (wys. 305 m n.p.m.). Ziemie bogate w rudy żelaza pozwoliły na rozwój hutnictwa już pod koniec XIV wieku. Przeważają tu gleby bielicowe, rzadziej brunatne; sporadycznie czarne ziemie i mady.
Wody
Rzeka Liswarta, wypływa w okolicach wsi Mzyki na wysokości ok. 315 m n.p.m. i płynie przez cały teren Parku szeroką doliną, aż do wsi Niwki, gdzie opuszcza Park na wysokości ok. 230 m n.p.m. Najważniejsze dopływy to Olszynka, Kalinka, Turza i Potok Jeżowski (Młynówka). Cechą charakterystyczną Parku jest duża ilość antropogenicznych zbiorników wodnych, funkcjonujących jako stawy hodowlane.
Szata roślinna
Na terenie Parku występują gatunki rodzime stanowiące 83% ogółu roślin. Występuje tu ok. 855 gatunków roślin naczyniowych i 85 gatunków mszaków. Wśród roślin naczyniowych występują gatunki leśno-zaroślowe, ruderalne, nadwodne i bagienne oraz gatunki łąkowe. Spośród cennych gatunków roślin na terenie Parku występuje m.in. bagno zwyczajne, grzybienie białe i północne, lilia złotogłów, pływacz zachodni, podrzeń żebrowiec, przylaszczka pospolita, salwinia pływająca, śnieżyczka przebiśnieg, wawrzynek wilczełyko, widłaczek torfowy, widłak goździsty i jałowcowaty oraz widłak wroniec. Ponadto rosną tu m.in. ciemiężyca zielona, czosnek niedźwiedzi, kozłek bzowy, lepiężnik biały, liczydło górskie, narecznica górska i szerokolistna, parzydło leśne, przetacznik górski, przywrotnik nagi, starzec Fuchsa, starzec gajowy, świerząbek orzęsiony, trzcinnik owłosiony, turzyca zwisła. Subendemitem występującym na tym terenie jest brzoza czarna, rosnąca w leśnictwach: Cieszowa, Boronów i Dębowa Góra. Powierzchnia Parku to w około 60% tereny leśne.
Świat zwierząt
Podmokłe tereny Parku stanowią dogodny obszar występowania wielu gatunków zwierząt. Występuje tu 12 gatunków płazów: grzebiuszka ziemna, kumak nizinny, ropucha: szara, paskówka i zielona, rzekotka drzewna, traszka grzebieniasta i zwyczajna, a także żaby: jeziorkowa, moczarowa, trawna i wodna. Liczne zbiorniki wodne to miejsce gniazdowania wielu ptaków. Występuje tu m.in: bączek, bąk, bocian biały i czarny, błotniak łąkowy, stawowy i zbożowy, cyranka, czapla biała i siwa, dudek, dzięcioł czarny i zielonosiwy, kania czarna, lelek, łabędź krzykliwy i niemy, muchołówka mała, orlik krzykliwy, płomykówka, rybołów, ślepowron, trzmielojad, włochatka, zimorodek i żuraw. Duża lesistość Parku to kryjówka dla takich gatunków jak: lis, jenot, gronostaj, tchórz, łasica, kuna leśna i domowa. Ślady zgryzów nad licznymi wodami - to miejsca bytowania bobrów; a w jednym z potoków w latach 2002-2007 stwierdzono występowanie raka szlachetnego.
Formy ochrony przyrody
Utworzono tu 4 rezerwaty przyrody: Cisy nad Liswartą i Cisy w Łebkach w celu ochrony stanowiska cisa pospolitego oraz chronionych gatunków roślin, rezerwat Rajchowa Góra dla zachowania lasu mieszanego naturalnego i Łęg nad Młynówką dla zachowania biocenoz leśnych, wodnych w postaci naturalnego lasu łęgowego. Na terenie Parku istnieje też 5 użytków ekologicznych: Bagno w Jeziorze w gminie Wręczyca Wielka - torfowisko przejściowe, Bagienko w Pietrzakach w gminie Herby - torfowisko niskie, Jeziorko w gminie Konopiska - torfowisko przejściowe i zbiornik wodny, Brzoza w gminie Kochanowice - utworzony w celu zachowania ze względów przyrodniczych, naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych zbiornika wodnego ze stanowiskami regionalnie rzadkich i ustępujących gatunków roślin i zwierząt, Żwirowiska w Cieszowej zlokalizowany w gminie Koszęcin to ochrona ekosystemów hydrogenicznych. W granicach Parku i jego otuliny zlokalizowanych jest około 59 pomników przyrody. Najczęściej są to pojedyncze drzewa, ale jest i stanowisko krzewów - różanecznika katawbijskiego na terenie ścieżki dydaktycznej „Na Brzozę” w gminie Kochanowice. Ciekawostką Parku jest pomnik przyrody nieożywionej, tzw. Diabelski Kamień w Olszynie w gminie Herby.
Walory kulturowe
Park Krajobrazowy Lasy nad Górną Liswartą kryje wiele ciekawostek historycznych. Jest to osiem obiektów z rejestru zabytków m.in. kościół p.w. Matki Bożej Różańcowej w Boronowie z 1611 roku, który jest najstarszym drewnianym kościołem na Śląsku, zbudowanym na planie krzyża greckiego; kościół p.w. Św. Marcina w Cieszowej, zbudowany w 1751 roku; drewniany młyn wodny we wsi Kluczno z połowy XIX wieku oraz fabryka fajek we wsi Zborowskie z XVIII wieku. Cenną atrakcją na szlakach turystycznych Parku są kapliczki np. drewniana kapliczka p.w. Św. Barbary w Boronowie z 1740 roku oraz kapliczka murowana z XIX w. z drewnianą figurą św. Jana Nepomucena w Lisowie, gdzie do dziś bije dzwon, gdy kondukt żałobny zmierza na cmentarz. Wśród innych, cennych kulturowo obiektów warto wymienić pałac w Kochanowicach i zabytkowy budynek z dachem naczółkowym, w którym mieści się Ośrodek Edukacyjny ZPKWŚ w Kalinie.
Idea utworzenia parku krajobrazowego na terenach doliny Liswarty została sformułowana przez przyrodników, pod kierunkiem prof. Janusza Hereźniaka. Park Krajobrazowy Lasy nad Górną Liswartą utworzono Rozporządzeniem Wojewody Częstochowskiego Nr 28/98 z dnia 21 grudnia 1998 roku dla ochrony walorów przyrodniczych, kulturowych i krajobrazowych doliny Liswarty.
Położenie
Park położony jest w północno - zachodniej części województwa śląskiego, na terenie powiatu lublinieckiego oraz częściowo częstochowskiego i kłobuckiego. Jego powierzchnia to 387,31 km2. Powierzchnia otuliny wynosi 124,03 km².
Budowa geologiczna i rzeźba terenu
Teren Parku posiada zróżnicowaną rzeźbę, z zaznaczającym się w środkowej części progiem Środkowojurajskim (Próg Herbski), z licznymi grzbietami i garbami (do wys. 335 m n.p.m.) opadającymi w kierunku rzeki Liswarty. Kolejne wyniesienie to górnotriasowy Próg Woźnicki z miejscami pagórkowatą rzeźbą terenu, m.in. w okolicy Cieszowej (wys. 305 m n.p.m.). Ziemie bogate w rudy żelaza pozwoliły na rozwój hutnictwa już pod koniec XIV wieku. Przeważają tu gleby bielicowe, rzadziej brunatne; sporadycznie czarne ziemie i mady.
Wody
Rzeka Liswarta, wypływa w okolicach wsi Mzyki na wysokości ok. 315 m n.p.m. i płynie przez cały teren Parku szeroką doliną, aż do wsi Niwki, gdzie opuszcza Park na wysokości ok. 230 m n.p.m. Najważniejsze dopływy to Olszynka, Kalinka, Turza i Potok Jeżowski (Młynówka). Cechą charakterystyczną Parku jest duża ilość antropogenicznych zbiorników wodnych, funkcjonujących jako stawy hodowlane.
Szata roślinna
Na terenie Parku występują gatunki rodzime stanowiące 83% ogółu roślin. Występuje tu ok. 855 gatunków roślin naczyniowych i 85 gatunków mszaków. Wśród roślin naczyniowych występują gatunki leśno-zaroślowe, ruderalne, nadwodne i bagienne oraz gatunki łąkowe. Spośród cennych gatunków roślin na terenie Parku występuje m.in. bagno zwyczajne, grzybienie białe i północne, lilia złotogłów, pływacz zachodni, podrzeń żebrowiec, przylaszczka pospolita, salwinia pływająca, śnieżyczka przebiśnieg, wawrzynek wilczełyko, widłaczek torfowy, widłak goździsty i jałowcowaty oraz widłak wroniec. Ponadto rosną tu m.in. ciemiężyca zielona, czosnek niedźwiedzi, kozłek bzowy, lepiężnik biały, liczydło górskie, narecznica górska i szerokolistna, parzydło leśne, przetacznik górski, przywrotnik nagi, starzec Fuchsa, starzec gajowy, świerząbek orzęsiony, trzcinnik owłosiony, turzyca zwisła. Subendemitem występującym na tym terenie jest brzoza czarna, rosnąca w leśnictwach: Cieszowa, Boronów i Dębowa Góra. Powierzchnia Parku to w około 60% tereny leśne.
Świat zwierząt
Podmokłe tereny Parku stanowią dogodny obszar występowania wielu gatunków zwierząt. Występuje tu 12 gatunków płazów: grzebiuszka ziemna, kumak nizinny, ropucha: szara, paskówka i zielona, rzekotka drzewna, traszka grzebieniasta i zwyczajna, a także żaby: jeziorkowa, moczarowa, trawna i wodna. Liczne zbiorniki wodne to miejsce gniazdowania wielu ptaków. Występuje tu m.in: bączek, bąk, bocian biały i czarny, błotniak łąkowy, stawowy i zbożowy, cyranka, czapla biała i siwa, dudek, dzięcioł czarny i zielonosiwy, kania czarna, lelek, łabędź krzykliwy i niemy, muchołówka mała, orlik krzykliwy, płomykówka, rybołów, ślepowron, trzmielojad, włochatka, zimorodek i żuraw. Duża lesistość Parku to kryjówka dla takich gatunków jak: lis, jenot, gronostaj, tchórz, łasica, kuna leśna i domowa. Ślady zgryzów nad licznymi wodami - to miejsca bytowania bobrów; a w jednym z potoków w latach 2002-2007 stwierdzono występowanie raka szlachetnego.
Formy ochrony przyrody
Utworzono tu 4 rezerwaty przyrody: Cisy nad Liswartą i Cisy w Łebkach w celu ochrony stanowiska cisa pospolitego oraz chronionych gatunków roślin, rezerwat Rajchowa Góra dla zachowania lasu mieszanego naturalnego i Łęg nad Młynówką dla zachowania biocenoz leśnych, wodnych w postaci naturalnego lasu łęgowego. Na terenie Parku istnieje też 5 użytków ekologicznych: Bagno w Jeziorze w gminie Wręczyca Wielka - torfowisko przejściowe, Bagienko w Pietrzakach w gminie Herby - torfowisko niskie, Jeziorko w gminie Konopiska - torfowisko przejściowe i zbiornik wodny, Brzoza w gminie Kochanowice - utworzony w celu zachowania ze względów przyrodniczych, naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych zbiornika wodnego ze stanowiskami regionalnie rzadkich i ustępujących gatunków roślin i zwierząt, Żwirowiska w Cieszowej zlokalizowany w gminie Koszęcin to ochrona ekosystemów hydrogenicznych. W granicach Parku i jego otuliny zlokalizowanych jest około 59 pomników przyrody. Najczęściej są to pojedyncze drzewa, ale jest i stanowisko krzewów - różanecznika katawbijskiego na terenie ścieżki dydaktycznej „Na Brzozę” w gminie Kochanowice. Ciekawostką Parku jest pomnik przyrody nieożywionej, tzw. Diabelski Kamień w Olszynie w gminie Herby.
Walory kulturowe
Park Krajobrazowy Lasy nad Górną Liswartą kryje wiele ciekawostek historycznych. Jest to osiem obiektów z rejestru zabytków m.in. kościół p.w. Matki Bożej Różańcowej w Boronowie z 1611 roku, który jest najstarszym drewnianym kościołem na Śląsku, zbudowanym na planie krzyża greckiego; kościół p.w. Św. Marcina w Cieszowej, zbudowany w 1751 roku; drewniany młyn wodny we wsi Kluczno z połowy XIX wieku oraz fabryka fajek we wsi Zborowskie z XVIII wieku. Cenną atrakcją na szlakach turystycznych Parku są kapliczki np. drewniana kapliczka p.w. Św. Barbary w Boronowie z 1740 roku oraz kapliczka murowana z XIX w. z drewnianą figurą św. Jana Nepomucena w Lisowie, gdzie do dziś bije dzwon, gdy kondukt żałobny zmierza na cmentarz. Wśród innych, cennych kulturowo obiektów warto wymienić pałac w Kochanowicach i zabytkowy budynek z dachem naczółkowym, w którym mieści się Ośrodek Edukacyjny ZPKWŚ w Kalinie.
Idea utworzenia parku krajobrazowego na terenach doliny Liswarty została sformułowana przez przyrodników, pod kierunkiem prof. Janusza Hereźniaka. Park Krajobrazowy Lasy nad Górną Liswartą utworzono Rozporządzeniem Wojewody Częstochowskiego Nr 28/98 z dnia 21 grudnia 1998 roku dla ochrony walorów przyrodniczych, kulturowych i krajobrazowych doliny Liswarty.
Położenie
Park położony jest w północno - zachodniej części województwa śląskiego, na terenie powiatu lublinieckiego oraz częściowo częstochowskiego i kłobuckiego. Jego powierzchnia to 387,31 km2. Powierzchnia otuliny wynosi 124,03 km².
Budowa geologiczna i rzeźba terenu
Teren Parku posiada zróżnicowaną rzeźbę, z zaznaczającym się w środkowej części progiem Środkowojurajskim (Próg Herbski), z licznymi grzbietami i garbami (do wys. 335 m n.p.m.) opadającymi w kierunku rzeki Liswarty. Kolejne wyniesienie to górnotriasowy Próg Woźnicki z miejscami pagórkowatą rzeźbą terenu, m.in. w okolicy Cieszowej (wys. 305 m n.p.m.). Ziemie bogate w rudy żelaza pozwoliły na rozwój hutnictwa już pod koniec XIV wieku. Przeważają tu gleby bielicowe, rzadziej brunatne; sporadycznie czarne ziemie i mady.
Wody
Rzeka Liswarta, wypływa w okolicach wsi Mzyki na wysokości ok. 315 m n.p.m. i płynie przez cały teren Parku szeroką doliną, aż do wsi Niwki, gdzie opuszcza Park na wysokości ok. 230 m n.p.m. Najważniejsze dopływy to Olszynka, Kalinka, Turza i Potok Jeżowski (Młynówka). Cechą charakterystyczną Parku jest duża ilość antropogenicznych zbiorników wodnych, funkcjonujących jako stawy hodowlane.
Szata roślinna
Na terenie Parku występują gatunki rodzime stanowiące 83% ogółu roślin. Występuje tu ok. 855 gatunków roślin naczyniowych i 85 gatunków mszaków. Wśród roślin naczyniowych występują gatunki leśno-zaroślowe, ruderalne, nadwodne i bagienne oraz gatunki łąkowe. Spośród cennych gatunków roślin na terenie Parku występuje m.in. bagno zwyczajne, grzybienie białe i północne, lilia złotogłów, pływacz zachodni, podrzeń żebrowiec, przylaszczka pospolita, salwinia pływająca, śnieżyczka przebiśnieg, wawrzynek wilczełyko, widłaczek torfowy, widłak goździsty i jałowcowaty oraz widłak wroniec. Ponadto rosną tu m.in. ciemiężyca zielona, czosnek niedźwiedzi, kozłek bzowy, lepiężnik biały, liczydło górskie, narecznica górska i szerokolistna, parzydło leśne, przetacznik górski, przywrotnik nagi, starzec Fuchsa, starzec gajowy, świerząbek orzęsiony, trzcinnik owłosiony, turzyca zwisła. Subendemitem występującym na tym terenie jest brzoza czarna, rosnąca w leśnictwach: Cieszowa, Boronów i Dębowa Góra. Powierzchnia Parku to w około 60% tereny leśne.
Świat zwierząt
Podmokłe tereny Parku stanowią dogodny obszar występowania wielu gatunków zwierząt. Występuje tu 12 gatunków płazów: grzebiuszka ziemna, kumak nizinny, ropucha: szara, paskówka i zielona, rzekotka drzewna, traszka grzebieniasta i zwyczajna, a także żaby: jeziorkowa, moczarowa, trawna i wodna. Liczne zbiorniki wodne to miejsce gniazdowania wielu ptaków. Występuje tu m.in: bączek, bąk, bocian biały i czarny, błotniak łąkowy, stawowy i zbożowy, cyranka, czapla biała i siwa, dudek, dzięcioł czarny i zielonosiwy, kania czarna, lelek, łabędź krzykliwy i niemy, muchołówka mała, orlik krzykliwy, płomykówka, rybołów, ślepowron, trzmielojad, włochatka, zimorodek i żuraw. Duża lesistość Parku to kryjówka dla takich gatunków jak: lis, jenot, gronostaj, tchórz, łasica, kuna leśna i domowa. Ślady zgryzów nad licznymi wodami - to miejsca bytowania bobrów; a w jednym z potoków w latach 2002-2007 stwierdzono występowanie raka szlachetnego.
Formy ochrony przyrody
Utworzono tu 4 rezerwaty przyrody: Cisy nad Liswartą i Cisy w Łebkach w celu ochrony stanowiska cisa pospolitego oraz chronionych gatunków roślin, rezerwat Rajchowa Góra dla zachowania lasu mieszanego naturalnego i Łęg nad Młynówką dla zachowania biocenoz leśnych, wodnych w postaci naturalnego lasu łęgowego. Na terenie Parku istnieje też 5 użytków ekologicznych: Bagno w Jeziorze w gminie Wręczyca Wielka - torfowisko przejściowe, Bagienko w Pietrzakach w gminie Herby - torfowisko niskie, Jeziorko w gminie Konopiska - torfowisko przejściowe i zbiornik wodny, Brzoza w gminie Kochanowice - utworzony w celu zachowania ze względów przyrodniczych, naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych zbiornika wodnego ze stanowiskami regionalnie rzadkich i ustępujących gatunków roślin i zwierząt, Żwirowiska w Cieszowej zlokalizowany w gminie Koszęcin to ochrona ekosystemów hydrogenicznych. W granicach Parku i jego otuliny zlokalizowanych jest około 59 pomników przyrody. Najczęściej są to pojedyncze drzewa, ale jest i stanowisko krzewów - różanecznika katawbijskiego na terenie ścieżki dydaktycznej „Na Brzozę” w gminie Kochanowice. Ciekawostką Parku jest pomnik przyrody nieożywionej, tzw. Diabelski Kamień w Olszynie w gminie Herby.
Walory kulturowe
Park Krajobrazowy Lasy nad Górną Liswartą kryje wiele ciekawostek historycznych. Jest to osiem obiektów z rejestru zabytków m.in. kościół p.w. Matki Bożej Różańcowej w Boronowie z 1611 roku, który jest najstarszym drewnianym kościołem na Śląsku, zbudowanym na planie krzyża greckiego; kościół p.w. Św. Marcina w Cieszowej, zbudowany w 1751 roku; drewniany młyn wodny we wsi Kluczno z połowy XIX wieku oraz fabryka fajek we wsi Zborowskie z XVIII wieku. Cenną atrakcją na szlakach turystycznych Parku są kapliczki np. drewniana kapliczka p.w. Św. Barbary w Boronowie z 1740 roku oraz kapliczka murowana z XIX w. z drewnianą figurą św. Jana Nepomucena w Lisowie, gdzie do dziś bije dzwon, gdy kondukt żałobny zmierza na cmentarz. Wśród innych, cennych kulturowo obiektów warto wymienić pałac w Kochanowicach i zabytkowy budynek z dachem naczółkowym, w którym mieści się Ośrodek Edukacyjny ZPKWŚ w Kalinie.
Idea utworzenia parku krajobrazowego na terenach doliny Liswarty została sformułowana przez przyrodników, pod kierunkiem prof. Janusza Hereźniaka. Park Krajobrazowy Lasy nad Górną Liswartą utworzono Rozporządzeniem Wojewody Częstochowskiego Nr 28/98 z dnia 21 grudnia 1998 roku dla ochrony walorów przyrodniczych, kulturowych i krajobrazowych doliny Liswarty.
Położenie
Park położony jest w północno - zachodniej części województwa śląskiego, na terenie powiatu lublinieckiego oraz częściowo częstochowskiego i kłobuckiego. Jego powierzchnia to 387,31 km2. Powierzchnia otuliny wynosi 124,03 km².
Budowa geologiczna i rzeźba terenu
Teren Parku posiada zróżnicowaną rzeźbę, z zaznaczającym się w środkowej części progiem Środkowojurajskim (Próg Herbski), z licznymi grzbietami i garbami (do wys. 335 m n.p.m.) opadającymi w kierunku rzeki Liswarty. Kolejne wyniesienie to górnotriasowy Próg Woźnicki z miejscami pagórkowatą rzeźbą terenu, m.in. w okolicy Cieszowej (wys. 305 m n.p.m.). Ziemie bogate w rudy żelaza pozwoliły na rozwój hutnictwa już pod koniec XIV wieku. Przeważają tu gleby bielicowe, rzadziej brunatne; sporadycznie czarne ziemie i mady.
Wody
Rzeka Liswarta, wypływa w okolicach wsi Mzyki na wysokości ok. 315 m n.p.m. i płynie przez cały teren Parku szeroką doliną, aż do wsi Niwki, gdzie opuszcza Park na wysokości ok. 230 m n.p.m. Najważniejsze dopływy to Olszynka, Kalinka, Turza i Potok Jeżowski (Młynówka). Cechą charakterystyczną Parku jest duża ilość antropogenicznych zbiorników wodnych, funkcjonujących jako stawy hodowlane.
Szata roślinna
Na terenie Parku występują gatunki rodzime stanowiące 83% ogółu roślin. Występuje tu ok. 855 gatunków roślin naczyniowych i 85 gatunków mszaków. Wśród roślin naczyniowych występują gatunki leśno-zaroślowe, ruderalne, nadwodne i bagienne oraz gatunki łąkowe. Spośród cennych gatunków roślin na terenie Parku występuje m.in. bagno zwyczajne, grzybienie białe i północne, lilia złotogłów, pływacz zachodni, podrzeń żebrowiec, przylaszczka pospolita, salwinia pływająca, śnieżyczka przebiśnieg, wawrzynek wilczełyko, widłaczek torfowy, widłak goździsty i jałowcowaty oraz widłak wroniec. Ponadto rosną tu m.in. ciemiężyca zielona, czosnek niedźwiedzi, kozłek bzowy, lepiężnik biały, liczydło górskie, narecznica górska i szerokolistna, parzydło leśne, przetacznik górski, przywrotnik nagi, starzec Fuchsa, starzec gajowy, świerząbek orzęsiony, trzcinnik owłosiony, turzyca zwisła. Subendemitem występującym na tym terenie jest brzoza czarna, rosnąca w leśnictwach: Cieszowa, Boronów i Dębowa Góra. Powierzchnia Parku to w około 60% tereny leśne.
Świat zwierząt
Podmokłe tereny Parku stanowią dogodny obszar występowania wielu gatunków zwierząt. Występuje tu 12 gatunków płazów: grzebiuszka ziemna, kumak nizinny, ropucha: szara, paskówka i zielona, rzekotka drzewna, traszka grzebieniasta i zwyczajna, a także żaby: jeziorkowa, moczarowa, trawna i wodna. Liczne zbiorniki wodne to miejsce gniazdowania wielu ptaków. Występuje tu m.in: bączek, bąk, bocian biały i czarny, błotniak łąkowy, stawowy i zbożowy, cyranka, czapla biała i siwa, dudek, dzięcioł czarny i zielonosiwy, kania czarna, lelek, łabędź krzykliwy i niemy, muchołówka mała, orlik krzykliwy, płomykówka, rybołów, ślepowron, trzmielojad, włochatka, zimorodek i żuraw. Duża lesistość Parku to kryjówka dla takich gatunków jak: lis, jenot, gronostaj, tchórz, łasica, kuna leśna i domowa. Ślady zgryzów nad licznymi wodami - to miejsca bytowania bobrów; a w jednym z potoków w latach 2002-2007 stwierdzono występowanie raka szlachetnego.
Formy ochrony przyrody
Utworzono tu 4 rezerwaty przyrody: Cisy nad Liswartą i Cisy w Łebkach w celu ochrony stanowiska cisa pospolitego oraz chronionych gatunków roślin, rezerwat Rajchowa Góra dla zachowania lasu mieszanego naturalnego i Łęg nad Młynówką dla zachowania biocenoz leśnych, wodnych w postaci naturalnego lasu łęgowego. Na terenie Parku istnieje też 5 użytków ekologicznych: Bagno w Jeziorze w gminie Wręczyca Wielka - torfowisko przejściowe, Bagienko w Pietrzakach w gminie Herby - torfowisko niskie, Jeziorko w gminie Konopiska - torfowisko przejściowe i zbiornik wodny, Brzoza w gminie Kochanowice - utworzony w celu zachowania ze względów przyrodniczych, naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych zbiornika wodnego ze stanowiskami regionalnie rzadkich i ustępujących gatunków roślin i zwierząt, Żwirowiska w Cieszowej zlokalizowany w gminie Koszęcin to ochrona ekosystemów hydrogenicznych. W granicach Parku i jego otuliny zlokalizowanych jest około 59 pomników przyrody. Najczęściej są to pojedyncze drzewa, ale jest i stanowisko krzewów - różanecznika katawbijskiego na terenie ścieżki dydaktycznej „Na Brzozę” w gminie Kochanowice. Ciekawostką Parku jest pomnik przyrody nieożywionej, tzw. Diabelski Kamień w Olszynie w gminie Herby.
Walory kulturowe
Park Krajobrazowy Lasy nad Górną Liswartą kryje wiele ciekawostek historycznych. Jest to osiem obiektów z rejestru zabytków m.in. kościół p.w. Matki Bożej Różańcowej w Boronowie z 1611 roku, który jest najstarszym drewnianym kościołem na Śląsku, zbudowanym na planie krzyża greckiego; kościół p.w. Św. Marcina w Cieszowej, zbudowany w 1751 roku; drewniany młyn wodny we wsi Kluczno z połowy XIX wieku oraz fabryka fajek we wsi Zborowskie z XVIII wieku. Cenną atrakcją na szlakach turystycznych Parku są kapliczki np. drewniana kapliczka p.w. Św. Barbary w Boronowie z 1740 roku oraz kapliczka murowana z XIX w. z drewnianą figurą św. Jana Nepomucena w Lisowie, gdzie do dziś bije dzwon, gdy kondukt żałobny zmierza na cmentarz. Wśród innych, cennych kulturowo obiektów warto wymienić pałac w Kochanowicach i zabytkowy budynek z dachem naczółkowym, w którym mieści się Ośrodek Edukacyjny ZPKWŚ w Kalinie.
Idea utworzenia parku krajobrazowego na terenach doliny Liswarty została sformułowana przez przyrodników, pod kierunkiem prof. Janusza Hereźniaka. Park Krajobrazowy Lasy nad Górną Liswartą utworzono Rozporządzeniem Wojewody Częstochowskiego Nr 28/98 z dnia 21 grudnia 1998 roku dla ochrony walorów przyrodniczych, kulturowych i krajobrazowych doliny Liswarty.
Położenie
Park położony jest w północno - zachodniej części województwa śląskiego, na terenie powiatu lublinieckiego oraz częściowo częstochowskiego i kłobuckiego. Jego powierzchnia to 387,31 km2. Powierzchnia otuliny wynosi 124,03 km².
Budowa geologiczna i rzeźba terenu
Teren Parku posiada zróżnicowaną rzeźbę, z zaznaczającym się w środkowej części progiem Środkowojurajskim (Próg Herbski), z licznymi grzbietami i garbami (do wys. 335 m n.p.m.) opadającymi w kierunku rzeki Liswarty. Kolejne wyniesienie to górnotriasowy Próg Woźnicki z miejscami pagórkowatą rzeźbą terenu, m.in. w okolicy Cieszowej (wys. 305 m n.p.m.). Ziemie bogate w rudy żelaza pozwoliły na rozwój hutnictwa już pod koniec XIV wieku. Przeważają tu gleby bielicowe, rzadziej brunatne; sporadycznie czarne ziemie i mady.
Wody
Rzeka Liswarta, wypływa w okolicach wsi Mzyki na wysokości ok. 315 m n.p.m. i płynie przez cały teren Parku szeroką doliną, aż do wsi Niwki, gdzie opuszcza Park na wysokości ok. 230 m n.p.m. Najważniejsze dopływy to Olszynka, Kalinka, Turza i Potok Jeżowski (Młynówka). Cechą charakterystyczną Parku jest duża ilość antropogenicznych zbiorników wodnych, funkcjonujących jako stawy hodowlane.
Szata roślinna
Na terenie Parku występują gatunki rodzime stanowiące 83% ogółu roślin. Występuje tu ok. 855 gatunków roślin naczyniowych i 85 gatunków mszaków. Wśród roślin naczyniowych występują gatunki leśno-zaroślowe, ruderalne, nadwodne i bagienne oraz gatunki łąkowe. Spośród cennych gatunków roślin na terenie Parku/>występuje m.in. bagno zwyczajne, grzybienie białe i północne, lilia złotogłów, pływacz zachodni, podrzeń żebrowiec, przylaszczka pospolita, salwinia pływająca, śnieżyczka przebiśnieg, wawrzynek wilczełyko, widłaczek torfowy, widłak goździsty i jałowcowaty oraz widłak wroniec. Ponadto rosną tu m.in. ciemiężyca/>zielona, czosnek niedźwiedzi, kozłek bzowy, lepiężnik biały, liczydło górskie, narecznica górska i szerokolistna, parzydło leśne, przetacznik górski, przywrotnik nagi, starzec Fuchsa, starzec gajowy, świerząbek orzęsiony, trzcinnik owłosiony, turzyca zwisła. Subendemitem występującym na tym terenie jest brzoza czarna, rosnąca w leśnictwach: Cieszowa, Boronów i Dębowa Góra. Powierzchnia Parku to w około 60% tereny leśne.
Świat zwierząt
Podmokłe tereny Parku stanowią dogodny obszar występowania wielu gatunków zwierząt. Występuje tu 12 gatunków płazów: grzebiuszka ziemna, kumak nizinny, ropucha: szara, paskówka i zielona, rzekotka drzewna, traszka grzebieniasta i zwyczajna, a także żaby: jeziorkowa, moczarowa, trawna i wodna. Liczne zbiorniki wodne to miejsce gniazdowania wielu ptaków. Występuje tu m.in: bączek, bąk, bocian biały i czarny, błotniak łąkowy, stawowy i zbożowy, cyranka, czapla biała i siwa, dudek, dzięcioł czarny i zielonosiwy, kania czarna, lelek, łabędź krzykliwy i niemy, muchołówka mała, orlik krzykliwy, płomykówka, rybołów, ślepowron, trzmielojad, włochatka, zimorodek i żuraw. Duża lesistość Parku to kryjówka dla takich gatunków jak: lis, jenot, gronostaj, tchórz, łasica, kuna leśna i domowa. Ślady zgryzów nad licznymi wodami - to miejsca bytowania bobrów; a w jednym z potoków w latach 2002-2007 stwierdzono występowanie raka szlachetnego.
Formy ochrony przyrody
Utworzono tu 4 rezerwaty przyrody: Cisy nad Liswartą i Cisy w Łebkach w celu ochrony stanowiska cisa pospolitego oraz chronionych gatunków roślin, rezerwat Rajchowa Góra dla zachowania lasu mieszanego naturalnego i Łęg nad Młynówką dla zachowania biocenoz leśnych, wodnych w postaci naturalnego lasu/>łęgowego. Na terenie Parku istnieje też 5 użytków ekologicznych: Bagno w Jeziorze w gminie Wręczyca Wielka - torfowisko przejściowe, Bagienko w Pietrzakach w gminie Herby - torfowisko niskie, Jeziorko w gminie Konopiska - torfowisko przejściowe i zbiornik wodny, Brzoza w gminie Kochanowice - utworzony w celu zachowania ze względów przyrodniczych, naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych zbiornika wodnego ze stanowiskami regionalnie rzadkich i ustępujących gatunków roślin i zwierząt, Żwirowiska w Cieszowej zlokalizowany w gminie Koszęcin to ochrona ekosystemów hydrogenicznych. W granicach Parku i jego otuliny zlokalizowanych jest około 59 pomników przyrody. Najczęściej są to pojedyncze drzewa, ale jest i stanowisko krzewów - różanecznika katawbijskiego na terenie ścieżki dydaktycznej „Na Brzozę” w gminie Kochanowice. Ciekawostką Parku jest pomnik przyrody nieożywionej, tzw. Diabelski Kamień w Olszynie w gminie Herby.
Walory kulturowe
Park Krajobrazowy Lasy nad Górną Liswartą kryje wiele ciekawostek historycznych. Jest to osiem obiektów z rejestru zabytków m.in. kościół p.w. Matki Bożej Różańcowej w Boronowie z 1611 roku, który jest najstarszym drewnianym kościołem na Śląsku, zbudowanym na planie krzyża greckiego; kościół p.w. Św. Marcina w Cieszowej, zbudowany w 1751 roku; drewniany młyn wodny we wsi Kluczno z połowy XIX wieku oraz fabryka fajek we wsi Zborowskie z XVIII wieku. Cenną atrakcją na szlakach turystycznych Parku są kapliczki np. drewniana kapliczka p.w. Św. Barbary w Boronowie z 1740 roku oraz kapliczka murowana z XIX w. z drewnianą figurą św. Jana Nepomucena w Lisowie, gdzie do dziś bije dzwon, gdy kondukt żałobny zmierza na cmentarz. Wśród innych, cennych kulturowo obiektów warto wymienić pałac w Kochanowicach i zabytkowy budynek z dachem naczółkowym, w którym mieści się Ośrodek Edukacyjny ZPKWŚ w Kalinie.
Idea utworzenia parku krajobrazowego na terenach doliny Liswarty została sformułowana przez przyrodników, pod kierunkiem prof. Janusza Hereźniaka. Park Krajobrazowy Lasy nad Górną Liswartą utworzono Rozporządzeniem Wojewody Częstochowskiego Nr 28/98 z dnia 21 grudnia 1998 roku dla ochrony walorów przyrodniczych, kulturowych i krajobrazowych doliny Liswarty.
Położenie
Park położony jest w północno - zachodniej części województwa śląskiego, na terenie powiatu lublinieckiego oraz częściowo częstochowskiego i kłobuckiego. Jego powierzchnia to 387,31 km2. Powierzchnia otuliny wynosi 124,03 km².
Budowa geologiczna i rzeźba terenu
Teren Parku posiada zróżnicowaną rzeźbę, z zaznaczającym się w środkowej części progiem Środkowojurajskim (Próg Herbski), z licznymi grzbietami i garbami (do wys. 335 m n.p.m.) opadającymi w kierunku rzeki Liswarty. Kolejne wyniesienie to górnotriasowy Próg Woźnicki z miejscami pagórkowatą rzeźbą terenu, m.in. w okolicy Cieszowej (wys. 305 m n.p.m.). Ziemie bogate w rudy żelaza pozwoliły na rozwój hutnictwa już pod koniec XIV wieku. Przeważają tu gleby bielicowe, rzadziej brunatne; sporadycznie czarne ziemie i mady.
Wody
Rzeka Liswarta, wypływa w okolicach wsi Mzyki na wysokości ok. 315 m n.p.m. i płynie przez cały teren Parku szeroką doliną, aż do wsi Niwki, gdzie opuszcza Park na wysokości ok. 230 m n.p.m. Najważniejsze dopływy to Olszynka, Kalinka, Turza i Potok Jeżowski (Młynówka). Cechą charakterystyczną Parku jest duża ilość antropogenicznych zbiorników wodnych, funkcjonujących jako stawy hodowlane.
Szata roślinna
Na terenie Parku występują gatunki rodzime stanowiące 83% ogółu roślin. Występuje tu ok. 855 gatunków roślin naczyniowych i 85 gatunków mszaków. Wśród roślin naczyniowych występują gatunki leśno-zaroślowe, ruderalne, nadwodne i bagienne oraz gatunki łąkowe. Spośród cennych gatunków roślin na terenie Parku występuje m.in. bagno zwyczajne, grzybienie białe i północne, lilia złotogłów, pływacz zachodni, podrzeń żebrowiec, przylaszczka pospolita, salwinia pływająca, śnieżyczka przebiśnieg, wawrzynek wilczełyko, widłaczek torfowy, widłak goździsty i jałowcowaty oraz widłak wroniec. Ponadto rosną tu m.in. ciemiężyca zielona, czosnek niedźwiedzi, kozłek bzowy, lepiężnik biały, liczydło górskie, narecznica górska i szerokolistna, parzydło leśne, przetacznik górski, przywrotnik nagi, starzec Fuchsa, starzec gajowy, świerząbek orzęsiony, trzcinnik owłosiony, turzyca zwisła. Subendemitem występującym na tym terenie jest brzoza czarna, rosnąca w leśnictwach: Cieszowa, Boronów i Dębowa Góra. Powierzchnia Parku to w około 60% tereny leśne.
Świat zwierząt
Podmokłe tereny Parku stanowią dogodny obszar występowania wielu gatunków zwierząt. Występuje tu 12 gatunków płazów: grzebiuszka ziemna, kumak nizinny, ropucha: szara, paskówka i zielona, rzekotka drzewna, traszka grzebieniasta i zwyczajna, a także żaby: jeziorkowa, moczarowa, trawna i wodna. Liczne zbiorniki wodne to miejsce gniazdowania wielu ptaków. Występuje tu m.in: bączek, bąk, bocian biały i czarny, błotniak łąkowy, stawowy i zbożowy, cyranka, czapla biała i siwa, dudek, dzięcioł czarny i zielonosiwy, kania czarna, lelek, łabędź krzykliwy i niemy, muchołówka mała, orlik krzykliwy, płomykówka, rybołów, ślepowron, trzmielojad, włochatka, zimorodek i żuraw. Duża lesistość Parku to kryjówka dla takich gatunków jak: lis, jenot, gronostaj, tchórz, łasica, kuna leśna i domowa. Ślady zgryzów nad licznymi wodami - to miejsca bytowania bobrów; a w jednym z potoków w latach 2002-2007 stwierdzono występowanie raka szlachetnego.
Formy ochrony przyrody
Utworzono tu 4 rezerwaty przyrody: Cisy nad Liswartą i Cisy w Łebkach w celu ochrony stanowiska cisa pospolitego oraz chronionych gatunków roślin, rezerwat Rajchowa Góra dla zachowania lasu mieszanego naturalnego i Łęg nad Młynówką dla zachowania biocenoz leśnych, wodnych w postaci naturalnego lasu łęgowego. Na terenie Parku istnieje też 5 użytków ekologicznych: Bagno w Jeziorze w gminie Wręczyca Wielka - torfowisko przejściowe, Bagienko w Pietrzakach w gminie Herby - torfowisko niskie, Jeziorko w gminie Konopiska - torfowisko przejściowe i zbiornik wodny, Brzoza w gminie Kochanowice - utworzony w celu zachowania ze względów przyrodniczych, naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych zbiornika wodnego ze stanowiskami regionalnie rzadkich i ustępujących gatunków roślin i zwierząt, Żwirowiska w Cieszowej zlokalizowany w gminie Koszęcin to ochrona ekosystemów hydrogenicznych. W granicach Parku i jego otuliny zlokalizowanych jest około 59 pomników przyrody. Najczęściej są to pojedyncze drzewa, ale jest i stanowisko krzewów - różanecznika katawbijskiego na terenie ścieżki dydaktycznej „Na Brzozę” w gminie Kochanowice. Ciekawostką Parku jest pomnik przyrody nieożywionej, tzw. Diabelski Kamień w Olszynie w gminie Herby.
Walory kulturowe
Park Krajobrazowy Lasy nad Górną Liswartą kryje wiele ciekawostek historycznych. Jest to osiem obiektów z rejestru zabytków m.in. kościół p.w. Matki Bożej Różańcowej w Boronowie z 1611 roku, który jest najstarszym drewnianym kościołem na Śląsku, zbudowanym na planie krzyża greckiego; kościół p.w. Św. Marcina w Cieszowej, zbudowany w 1751 roku; drewniany młyn wodny we wsi Kluczno z połowy XIX wieku oraz fabryka fajek we wsi Zborowskie z XVIII wieku. Cenną atrakcją na szlakach turystycznych Parku są kapliczki np. drewniana kapliczka p.w. Św. Barbary w Boronowie z 1740 roku oraz kapliczka murowana z XIX w. z drewnianą figurą św. Jana Nepomucena w Lisowie, gdzie do dziś bije dzwon, gdy kondukt żałobny zmierza na cmentarz. Wśród innych, cennych kulturowo obiektów warto wymienić pałac w Kochanowicach i zabytkowy budynek z dachem naczółkowym, w którym mieści się Ośrodek Edukacyjny ZPKWŚ w Kalinie.
Idea utworzenia parku krajobrazowego na terenach doliny Liswarty została sformułowana przez przyrodników, pod kierunkiem prof. Janusza Hereźniaka. Park Krajobrazowy Lasy nad Górną Liswartą utworzono Rozporządzeniem Wojewody Częstochowskiego Nr 28/98 z dnia 21 grudnia 1998 roku dla ochrony walorów przyrodniczych, kulturowych i krajobrazowych doliny Liswarty.
Położenie
Park położony jest w północno - zachodniej części województwa śląskiego, na terenie powiatu lublinieckiego oraz częściowo częstochowskiego i kłobuckiego. Jego powierzchnia to 387,31 km2. Powierzchnia otuliny wynosi 124,03 km².
Budowa geologiczna i rzeźba terenu
Teren Parku posiada zróżnicowaną rzeźbę, z zaznaczającym się w środkowej części progiem Środkowojurajskim (Próg Herbski), z licznymi grzbietami i garbami (do wys. 335 m n.p.m.) opadającymi w kierunku rzeki Liswarty. Kolejne wyniesienie to górnotriasowy Próg Woźnicki z miejscami pagórkowatą rzeźbą terenu, m.in. w okolicy Cieszowej (wys. 305 m n.p.m.). Ziemie bogate w rudy żelaza pozwoliły na rozwój hutnictwa już pod koniec XIV wieku. Przeważają tu gleby bielicowe, rzadziej brunatne; sporadycznie czarne ziemie i mady.
Wody
Rzeka Liswarta, wypływa w okolicach wsi Mzyki na wysokości ok. 315 m n.p.m. i płynie przez cały teren Parku szeroką doliną, aż do wsi Niwki, gdzie opuszcza Park na wysokości ok. 230 m n.p.m. Najważniejsze dopływy to Olszynka, Kalinka, Turza i Potok Jeżowski (Młynówka). Cechą charakterystyczną Parku jest duża ilość antropogenicznych zbiorników wodnych, funkcjonujących jako stawy hodowlane.
Szata roślinna
Na terenie Parku występują gatunki rodzime stanowiące 83% ogółu roślin. Występuje tu ok. 855 gatunków roślin naczyniowych i 85 gatunków mszaków. Wśród roślin naczyniowych występują gatunki leśno-zaroślowe, ruderalne, nadwodne i bagienne oraz gatunki łąkowe. Spośród cennych gatunków roślin na terenie Parku występuje m.in. bagno zwyczajne, grzybienie białe i północne, lilia złotogłów, pływacz zachodni, podrzeń żebrowiec, przylaszczka pospolita, salwinia pływająca, śnieżyczka przebiśnieg, wawrzynek wilczełyko, widłaczek torfowy, widłak goździsty i jałowcowaty oraz widłak wroniec. Ponadto rosną tu m.in. ciemiężyca zielona, czosnek niedźwiedzi, kozłek bzowy, lepiężnik biały, liczydło górskie, narecznica górska i szerokolistna, parzydło leśne, przetacznik górski, przywrotnik nagi, starzec Fuchsa, starzec gajowy, świerząbek orzęsiony, trzcinnik owłosiony, turzyca zwisła. Subendemitem występującym na tym terenie jest brzoza czarna, rosnąca w leśnictwach: Cieszowa, Boronów i Dębowa Góra. Powierzchnia Parku to w około 60% tereny leśne.
Świat zwierząt
Podmokłe tereny Parku stanowią dogodny obszar występowania wielu gatunków zwierząt. Występuje tu 12 gatunków płazów: grzebiuszka ziemna, kumak nizinny, ropucha: szara, paskówka i zielona, rzekotka drzewna, traszka grzebieniasta i zwyczajna, a także żaby: jeziorkowa, moczarowa, trawna i wodna. Liczne zbiorniki wodne to miejsce gniazdowania wielu ptaków. Występuje tu m.in: bączek, bąk, bocian biały i czarny, błotniak łąkowy, stawowy i zbożowy, cyranka, czapla biała i siwa, dudek, dzięcioł czarny i zielonosiwy, kania czarna, lelek, łabędź krzykliwy i niemy, muchołówka mała, orlik krzykliwy, płomykówka, rybołów, ślepowron, trzmielojad, włochatka, zimorodek i żuraw. Duża lesistość Parku to kryjówka dla takich gatunków jak: lis, jenot, gronostaj, tchórz, łasica, kuna leśna i domowa. Ślady zgryzów nad licznymi wodami - to miejsca bytowania bobrów; a w jednym z potoków w latach 2002-2007 stwierdzono występowanie raka szlachetnego.
Formy ochrony przyrody
Utworzono tu 4 rezerwaty przyrody: Cisy nad Liswartą i Cisy w Łebkach w celu ochrony stanowiska cisa pospolitego oraz chronionych gatunków roślin, rezerwat Rajchowa Góra dla zachowania lasu mieszanego naturalnego i Łęg nad Młynówką dla zachowania biocenoz leśnych, wodnych w postaci naturalnego lasu łęgowego. Na terenie Parku istnieje też 5 użytków ekologicznych: Bagno w Jeziorze w gminie Wręczyca Wielka - torfowisko przejściowe, Bagienko w Pietrzakach w gminie Herby - torfowisko niskie, Jeziorko w gminie Konopiska - torfowisko przejściowe i zbiornik wodny, Brzoza w gminie Kochanowice - utworzony w celu zachowania ze względów przyrodniczych, naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych zbiornika wodnego ze stanowiskami regionalnie rzadkich i ustępujących gatunków roślin i zwierząt, Żwirowiska w Cieszowej zlokalizowany w gminie Koszęcin to ochrona ekosystemów hydrogenicznych. W granicach Parku i jego otuliny zlokalizowanych jest około 59 pomników przyrody. Najczęściej są to pojedyncze drzewa, ale jest i stanowisko krzewów - różanecznika katawbijskiego na terenie ścieżki dydaktycznej „Na Brzozę” w gminie Kochanowice. Ciekawostką Parku jest pomnik przyrody nieożywionej, tzw. Diabelski Kamień w Olszynie w gminie Herby.
Walory kulturowe
Park Krajobrazowy Lasy nad Górną Liswartą kryje wiele ciekawostek historycznych. Jest to osiem obiektów z rejestru zabytków m.in. kościół p.w. Matki Bożej Różańcowej w Boronowie z 1611 roku, który jest najstarszym drewnianym kościołem na Śląsku, zbudowanym na planie krzyża greckiego; kościół p.w. Św. Marcina w Cieszowej, zbudowany w 1751 roku; drewniany młyn wodny we wsi Kluczno z połowy XIX wieku oraz fabryka fajek we wsi Zborowskie z XVIII wieku. Cenną atrakcją na szlakach turystycznych Parku są kapliczki np. drewniana kapliczka p.w. Św. Barbary w Boronowie z 1740 roku oraz kapliczka murowana z XIX w. z drewnianą figurą św. Jana Nepomucena w Lisowie, gdzie do dziś bije dzwon, gdy kondukt żałobny zmierza na cmentarz. Wśród innych, cennych kulturowo obiektów warto wymienić pałac w Kochanowicach i zabytkowy budynek z dachem naczółkowym, w którym mieści się Ośrodek Edukacyjny ZPKWŚ w Kalinie.
Położenie
Budowa geologiczna i rzeźba terenu
Wody
Szata roślinna
Świat zwierząt
Formy ochrony przyrody
Walory kulturowe
Mapa
